Mąż wyprowadził się w 2020 do koleżanki z chóru. W październiku zadzwonił domofonem - z walizką i reklamówką leków z apteki. "Ona mówi, że pielęgniarką nie będzie"
- Tereska, to ja. Otwórz.
Głos w domofonie był zachrypnięty, cichszy niż kiedyś, ale poznałabym go nawet przez ścianę. Stałam w przedpokoju z mokrą ścierką w ręce i przez dobre pięć sekund nie mogłam się ruszyć. Sześć lat. Sześć lat nikt nie powiedział do mnie "Tereska".
- Rysiek? Czego ty chcesz?
- Otwórz, proszę cię. Nie mam siły tu stać.
Nacisnęłam guzik. Do dziś nie wiem dlaczego. Może z przyzwyczajenia - przez trzydzieści siedem lat małżeństwa otwierałam mu drzwi częściej niż komukolwiek na świecie.
Mieszkamy na drugim piętrze, w czteropiętrowym bloku, bez windy. Słyszałam go, zanim go zobaczyłam. Powolne, szurające kroki i walizka, która stukała o każdy stopień. Kiedy wyłonił się zza zakrętu schodów, pomyślałam, że to nie on. Że to jego ojciec, który przecież od dwudziestu lat leży na Półwsi.
Przygarbiony, szary na twarzy, w tej samej brązowej kurtce, w której wyszedł. W jednej ręce walizka - ta sama, z którą jeździliśmy do Kołobrzegu. W drugiej biała reklamówka z apteki. Lewa dłoń drżała mu tak, że folia szeleściła bez przerwy, jak liście za oknem.
- Ona mówi, że pielęgniarką nie będzie - powiedział, zanim zdążyłam o cokolwiek zapytać. Jakby to jedno zdanie wszystko wyjaśniało.
Ona. Bożena. Alt z chóru "Cantilena" przy domu kultury, wdowa, zawsze w apaszce. W czerwcu 2020 roku, kiedy chóry i tak nie śpiewały przez pandemię, Ryszard spakował się w jedno popołudnie. Klucze zostawił na komodzie, obok miski na drobne. Leżały tam sześć lat. Wycierałam pod nimi kurz i nigdy ich nie przełożyłam.
Rozwodu nie wzięłam. Kasia, nasza córka, pytała o to co pół roku, coraz ostrzej. A ja przepracowałam trzydzieści lat jako księgowa w spółdzielni mieszkaniowej i wiedziałam, ile kosztuje sprawa w sądzie, ile pism, ile nerwów. On się o nic nie upominał. Ja nie naciskałam. Zostało, jak było - na papierze żona, w życiu sama.
Usiadł w kuchni na swoim dawnym miejscu, przy oknie. Wysypałam reklamówkę na stół, bo nie umiałam patrzeć mu w oczy. Opakowania, recepty, karta informacyjna z poradni neurologicznej.
- Parkinson - powiedział. - Od zeszłej jesieni. Teraz się rozkręca.
- I ona cię wystawiła za drzwi.
- Nie wystawiła. Powiedziała uczciwie, że nie da rady. - Zamilkł, potarł drżącą ręką kolano. - Gdzie ja mam iść, Teresa? Mieszkanie jest też moje.
I to było najgorsze. Bo miał rację. Spółdzielcze własnościowe, oboje w akcie, on dalej zameldowany. Nie mogłam go wyrzucić, nawet gdybym chciała. A nie wiedziałam nawet, czy chcę.
Położyłam go w dawnym pokoju Kasi. Wieczorem zadzwoniłam do córki do Wrocławia.
- Mamo, chyba żartujesz. Po tym wszystkim?
- A co mam zrobić? Policję wezwać na współwłaściciela?
- To niech ta jego Bożena go niańczy! Sama go chciała!
Nie odpowiedziałam. Kasia ma czterdzieści lat i wciąż myśli, że na świecie są ci, którzy coś chcieli, i ci, którzy muszą za to zapłacić.
Pierwsze dni były dziwne jak sen, z którego nie można się obudzić. Ryszard starał się być niewidzialny. Sam ścielił łóżko, krzywo. Rano chciał mi zrobić herbatę i stłukł filiżankę z serwisu, który dostaliśmy na ślub od jego matki. Klęczał nad skorupami i powtarzał "przepraszam, przepraszam", aż musiałam wyjść do łazienki, żeby nie krzyczeć. Nocami słyszałam przez ścianę, jak cicho nuci. Basowe partie. Kolędy w październiku.
Sąsiadka z parteru, pani Halina, dopadła mnie przy skrzynkach.
- Pani Tereso, to Ryszard wrócił? Taki zmizerniały... Ja to zawsze mówiłam, że każdy chłop w końcu wraca tam, gdzie mu rosół gotują.
W piątek rano złapałam się na tym, że siedzę przy stole i rozkładam mu tabletki do pojemnika na cały tydzień. Poniedziałek rano, poniedziałek wieczór. Ręce same wiedziały, co robić. Bo już to kiedyś robiły. Cztery lata, od 2012 do 2016, robiłam to samo dla jego matki, pani Stanisławy, kiedy po udarze leżała u nas w dużym pokoju. Ryszard jeździł wtedy na nocki na kolei i mówił znajomym, że matka jest w najlepszych rękach.
Odłożyłam pojemnik. W czwartek pojechałam pod dom kultury.
Bożena wyszła z próby jako jedna z ostatnich. Poznała mnie od razu, zatrzymała się w pół kroku. Myślałam, że ucieknie. Ale podeszła sama.
- Chodźmy gdzieś usiąść - powiedziała. - Nie będziemy tak stać jak w serialu.
W cukierni naprzeciwko zamówiła dwie herbaty z cytryną. Była niższa, niż pamiętałam, i dużo bardziej zmęczona.
- Pani myśli, że ja go wyrzuciłam jak psa - zaczęła. - Mój Zdzisiu chorował sześć lat. Ostatnie dwa leżał. Myłam go, karmiłam, w nocy co dwie godziny przewracałam z boku na bok, żeby odleżyn nie było. Jak go pochowałam, ważyłam czterdzieści osiem kilo. Przysięgłam sobie nad grobem, że drugi raz tego nie przejdę. Ryszard o tym wiedział. Od pierwszego wieczoru wiedział.
- To dlaczego...
- Dlaczego go wzięłam? Bo był wesoły. Bo śpiewał. Bo myślałam, że mi się należy jeszcze trochę zwykłego życia. - Zamieszała herbatę, choć nie wsypała cukru. - Ale wie pani, co mi powiedział, jak usłyszał diagnozę? Żebym się nie bała. Że jakby co, to Teresa ma do tego rękę. Że pani jego matkę cztery lata obrabiała i słowem nie pisnęła.
Łyżeczka zadzwoniła mi o spodek. Nie mogłam jej utrzymać.
- On to powiedział? Tak po prostu?
- Tak po prostu. Wtedy zrozumiałam, że ja byłam na lepsze czasy. A pani na gorsze. Przepraszam. Ale lepiej, żeby pani to wiedziała ode mnie.
Wróciłam do domu po zmroku. Ryszard siedział w kuchni przy zgaszonym świetle, tylko lampa z ulicy rysowała mu na stole żółty prostokąt. Nie zapaliłam światła.
- Mówiłeś jej, że ja mam do tego rękę?
Długo nic. Słyszałam tylko, jak lodówka zaczyna szumieć.
- Mówiłem - odezwał się wreszcie. - Bo się bałem, Tereska. Ja się boję jak nigdy w życiu. Że będę leżał jak matka. Że nikt nie przyjdzie. A ty zawsze przychodziłaś. Zawsze. Nawet do niej, choć cię nie lubiła.
To nie było przeprosiny. To było coś gorszego - prawda. Nie odszedł ode mnie, bo przestał mnie kochać. Odszedł, bo byłam pewna. Jak emerytura, jak ubezpieczenie. Coś, po co się sięga, kiedy wszystko inne zawiedzie.
Przez następne trzy tygodnie załatwiałam. Wniosek do MOPS-u, wywiad środowiskowy, pani w okularach, która oglądała łazienkę i pytała o poręcze. Rozmowa z neurologiem. Telefon do Kasi, która płakała, a potem powiedziała "dobrze, mamo, rób po swojemu".
W niedzielę wieczorem usiadłam naprzeciwko Ryszarda.
- Będziesz tu mieszkał, bo masz prawo. Do lekarza cię zawiozę, bo jestem twoją żoną na papierze i tyle mogę. Ale pielęgniarką nie będę. Ani twoją, ani niczyją. Od wtorku przychodzi opiekunka, dwa razy w tygodniu. Płacisz ze swojej emerytury. A w listopadzie jadę na tydzień do Kasi i nie będę dzwonić co godzinę.
Patrzył na mnie długo. Potem skinął głową, raz, powoli, jak człowiek, który podpisuje coś bez czytania, bo i tak wie, co tam jest.
Wstałam, poszłam do przedpokoju i wzięłam z komody klucze. Położyłam mu je na stole, obok pojemnika na tabletki.
- Żebyś więcej nie musiał dzwonić.
Domofon dzwoni teraz we wtorki i piątki o dziewiątej rano. To pani Grażyna z opieki, rumiana, głośna, zawsze z jakimś ciastem od siostry. Otwieram od razu, bez zastanowienia. Jedyny głos, który mógłby mnie jeszcze zatrzymać w przedpokoju, ma już swoje klucze.
