Mąż umarł w styczniu. W kwietniu z banku przyszło upomnienie: zaległa rata kredytu samochodowego, 1 120 złotych, za kię picanto z 2022 roku. Nasz ford od dziewięciu lat stoi pod blokiem. Kii nigdy nie widziałam.
Stałam na parkingu pod blokiem z listem z banku w jednej ręce i kluczykami do forda w drugiej, i liczyłam samochody. Skoda Nowaków. Bus pana Zbyszka z czwartego piętra. Srebrny ford Mirka, przykurzony, z zeschłym liściem pod wycieraczką, który leżał tam chyba od listopada. Jakbym naprawdę wierzyła, że gdzieś między nimi stoi mała kia, której przez cztery lata jakimś cudem nie zauważyłam.
Mirek umarł dwudziestego drugiego stycznia. Zasnął w fotelu przy teleturnieju i już się nie obudził - sześćdziesiąt sześć lat, serce. A teraz, w kwietniu, bank pisał do niego uprzejmie, że zalega z ratą kredytu samochodowego. Tysiąc sto dwadzieścia złotych. Przedmiot finansowania: kia picanto, rok produkcji 2022. List wyjęłam ze skrzynki sama, bo przez czterdzieści dwa lata małżeństwa to Mirek schodził rano po gazetę i pocztę.
Nasz ford od dziewięciu lat stoi pod blokiem na Bocianku. Mirek jeździł nim od święta, ja jeszcze rzadziej. Kii nigdy nie widziałam.
Wróciłam na górę i zadzwoniłam na infolinię. Dziewczyna po drugiej stronie złożyła mi kondolencje tym samym głosem, którym chwilę później czytała numer umowy.
- Wszystkie szczegóły przekażemy w oddziale, pani Danuto, po okazaniu dokumentów spadkowych.
- Ja mam dokumenty. Ja tylko chcę wiedzieć, gdzie jest ten samochód.
- Tego bank nie wie, proszę pani. Pojazd jest u użytkownika.
- U jakiego użytkownika? Użytkownik leży na Cedzynie!
Rozłączyłam się, zanim zdążyła odpowiedzieć. Ręce trzęsły mi się tak, że czajnik dzwonił o kran.
Następnego dnia w oddziale na Sienkiewicza młody doradca wydrukował mi kopię umowy. Kwiecień 2022, sześćdziesiąt rat. Na dole podpis Mirka, z tym samym zawijasem przy "M", którym podpisywał kartki na imieniny. Numer rejestracyjny: TK 7213F.
- Do lutego wszystko wpływało co do dnia - powiedział, przewijając coś na ekranie. - Rata marcowa już nie przyszła. Zlecenie stałe z rachunku męża przestało działać.
Przestało, bo to ja ten rachunek zamknęłam. Na początku marca, z aktem od notariusza, odebrałam to, co na nim zostało. O historię nie prosiłam. Trzydzieści lat przepracowałam jako księgowa w spółdzielni mieszkaniowej i cudze salda sprawdzałam do grosza. Jego - ani razu. Bo po co.
Wieczorem zadzwoniłam do Kasi do Poznania. Słuchała długo, a potem odezwała się tym ostrożnym tonem, jakim dzieci mówią do rodziców o rzeczach przykrych.
- Mamo... A jeśli tata kogoś miał?
- Ojciec miał sześćdziesiąt sześć lat i zgagę po każdym obiedzie.
- Mamo. Sześćdziesiąt sześć to nie dziewięćdziesiąt.
Nie odpowiedziałam. Leżałam potem po ciemku i liczyłam wstecz. Kwiecień 2022. Co wtedy było? I nagle sobie przypomniałam: ryby. Tamtej wiosny Mirek zaczął jeździć na ryby co drugą sobotę. Wcześniej wyciągał wędki może trzy razy do roku. Wracał wieczorem, zmęczony, zawsze z pustą siatką.
- Wypuszczam, Danka. Co ja bym z nimi robił, ty i tak nie lubisz skrobać.
O trzeciej w nocy ściągnęłam z pawlacza jego skrzynkę wędkarską. Sześćdziesiąt trzy lata, a grzebałam we własnym domu jak złodziej. Spławiki, haczyki w pudełku po landrynkach, zwinięta żyłka. A pod tacką - kluczyk z logo kii na czerwonym breloczku i mały zeszyt w kratkę. Daty co dwa tygodnie, równiutko jedna pod drugą. Przy każdej: "J. - 560".
Pięćset sześćdziesiąt i pięćset sześćdziesiąt. Tysiąc sto dwadzieścia. Księgowej nie trzeba tego tłumaczyć. Ostatni wpis: siedemnasty stycznia. Pięć dni przed śmiercią. Świt zastał mnie przy kuchennym stole, nad tym zeszytem.
Przez dwa dni przerabiałam w głowie wszystkie J., jakie znałam. Jolka z piekarni na dole, która zawsze dawała mu cieplejsze bułki. Pani Janina z trzeciego piętra, której nosił zakupy. Jola z dyspozytorni w MPK, z którą pił kawę na spotkaniach emerytów. O jednej J. nie pomyślałam ani razu. Bo dla mnie od dziewięciu lat nie istniała.
Za to przypomniały mi się znicze. Od lutego, kiedy jeździłam na Cedzynę, na grobie Mirka często stał świeży znicz, którego nie kupiłam, czasem parę tulipanów. Myślałam, że to chłopaki z zajezdni - Mirek przejeździł autobusami po Kielcach trzydzieści pięć lat. Teraz policzyłam w kalendarzu. Co drugą sobotę. Następna wypadała dwudziestego piątego kwietnia.
Pod bramą cmentarza stał mały czerwony samochód. Wyjęłam z torebki kopię umowy i porównałam rejestrację, znak po znaku, jak numery faktur. Zgadzało się wszystko. Kolana zrobiły mi się miękkie.
Przy grobie Mirka klęczała kobieta. Na złożonej reklamówce, ze szmatką w ręku, szorowała granit. Obok płonął nowy znicz. Siwe włosy spod chustki. Przez jedną długą sekundę pomyślałam: no to jest. Ta J. A potem wstała, przytrzymując się dłonią w krzyżu, dokładnie tak jak on, i odwróciła się do mnie. Brodą Mirka. Oczami Mirka.
Jadzia. Jego młodsza siostra. Na pogrzebie stała z tyłu, pod brzozami, i wyszła przed stypą. Odwróciłam wtedy głowę.
- Danka - powiedziała. Nie zdziwiła się. Jakby od miesięcy na mnie czekała.
- To twoje? - machnęłam kartką w stronę bramy. Ręka mi latała.
- Mirka. Ja tylko jeżdżę. - Zmięła szmatkę w palcach. - Autobus do nas zlikwidowali, wiesz? A ja jestem opiekunką w domu opieki w Kielcach, zmiana od szóstej rano. Po mamie tylko tego się nauczyłam - przewijać starych ludzi. Opel mi się rozsypał. W banku nawet nie chcieli ze mną gadać, BIK mam czarny jak smoła. Od tamtego kredytu.
- Jakiego kredytu?
Spojrzała na mnie, jakbym kpiła.
- Na spłatę. Dla Mirka. Za jego połowę domu po mamie. A myślałaś, że skąd ja wzięłam takie pieniądze? Z pończochy?
Usiadłam na ławeczce przy grobie, bo nogi przestały mnie słuchać.
Dziewięć lat temu, kiedy umarła teściowa, to ja powiedziałam Mirkowi: połowa jest twoja, masz prawo. On nie chciał. Mówił, że Jadzia sześć lat siedziała przy matce, myła ją, karmiła łyżeczką, a my przyjeżdżaliśmy w niedzielę z sernikiem.
A ja, że prawo to prawo i że Kasia za rok bierze ślub. Kiedy zapytał, skąd Jadzia weźmie pieniądze, odpowiedziałam: "To jej sprawa". U notariusza Jadzia powiedziała mi kilka zdań, których do dziś nie powtórzę. Ja jej powiedziałam, że moja noga w tej wsi więcej nie postanie. I nie postała. Na Wszystkich Świętych Mirek jeździł do rodziców na grób sam.
Za spłatę zrobiliśmy Kasi wesele. Za resztę Mirek kupił forda. Prawie nim nie jeździł. Myślałam, że szkoda mu benzyny.
- Staszek umarł trzy lata później - mówiła Jadzia cicho. - Zostałam z ratami sama. Nie dałam rady. A potem, na Wszystkich Świętych, Mirek zobaczył mnie na przystanku, pod który od roku nie podjeżdżał żaden autobus. Stałam tam z przyzwyczajenia. Na wiosnę przyjechał tą kią. Powiedział: będziesz mi oddawać, ile możesz. A ja mogłam zawsze tyle samo.
Wyjęła z kieszeni kurtki kopertę, grubą, złożoną na pół.
- Tu jest za luty, marzec i kwiecień. Odkładałam co dwie soboty, jak jemu dawałam. Nie wiedziałam, komu oddać. Do ciebie bałam się przyjść.
Trzy tysiące trzysta sześćdziesiąt. Policzyłam to, zanim zdążyłam pomyśleć cokolwiek innego. Taki zawód.
- Dlaczego on mi nic nie powiedział? - zapytałam. Bardziej grobu niż jej.
- A co byś zrobiła?
Gdzieś za nami grabie szurały po żwirze.
Wiedziałam, co bym zrobiła. Awanturę na cały blok. Kazałabym sprzedać ten samochód, choćby ze stratą. Powiedziałabym, że wybrał siostrę zamiast żony. I Mirek to wiedział. Wolał przez cztery lata jeździć "na ryby", niż mi to powiedzieć. Nie wiem, co boli bardziej - że mnie okłamywał, czy że miał powód.
- Schowaj to - powiedziałam, kiedy podsunęła mi kopertę.
- Danka, ja nie chcę od ciebie...
- Schowaj, mówię.
Przez tydzień źle spałam. Stawałam w nocy w oknie i patrzyłam na srebrny dach forda w świetle latarni. Dziewięć lat myślałam, że to nasz samochód.
W maju sprzedałam go chłopakowi z Morawicy, który przyjechał z ojcem i długo pukał w progi. Za te pieniądze spłaciłam resztę kredytu za kię. W banku policzyli wcześniejszą spłatę - wystarczyło. Kasia przyjechała z Poznania podpisać papiery. Długo patrzyła na zdjęcie ze swojego wesela na meblościance.
- Mamo, ja nie wiedziałam - powiedziała w końcu.
- Ja też nie, dziecko. Ja nie chciałam wiedzieć.
Jadzia się broniła. Kłóciłyśmy się przez telefon dwa wieczory, jak dawniej, tylko pierwszy raz o to, która ma oddać więcej. W końcu powiedziałam jej: to nie prezent, Jadziu. To zwrot.
Nie wybaczyłyśmy sobie wszystkiego. Tamte zdania od notariusza dalej w nas siedzą. Nie wiem, czy kiedyś usiądziemy razem do wigilii. Ale co drugą sobotę Jadzia podjeżdża pod mój blok czerwoną kią i jedziemy na Cedzynę. Ona szoruje granit, ja zmieniam wodę w wazonie. Mało mówimy. Czasem patrzę na jej ręce na kierownicy - szerokie, z krótko obciętymi paznokciami. Ręce Mirka.
Trzydzieści lat pilnowałam, żeby się zgadzało w cudzych księgach. W naszej nie zgadzało się od dziewięciu lat, a ja nawet tego nie zauważyłam. Teraz się zgadza. Tylko nie ma już komu tego powiedzieć.
