Przez sześć lat pilnowałam wnuków codziennie od siódmej rano. Gdybym wiedziała, że jedno zdanie potrafi przekreślić sześć lat codziennego wstawania o piątej trzydzieści, może przygotowałabym się jakoś.
Może usiadłabym, wzięła głęboki oddech, policzyła do dziesięciu. Ale ja stałam w przedpokoju córki z jeszcze mokrym parasolem w ręce i nie potrafiłam wydusić z siebie słowa.
Bo to nie była kłótnia. Kłótnię bym zrozumiała. To było coś gorszego - zdanie powiedziane spokojnym, rzeczowym tonem, jakby Agnieszka omawiała zmianę dostawcy internetu.
Mam na imię Lucyna, w czerwcu skończę sześćdziesiąt pięć lat. Przez trzydzieści osiem lat prowadziłam zakład fryzjerski na parterze bloku przy Alei Wojska Polskiego w Częstochowie.
Niewielki, trzy stanowiska, ale mój. Kiedy cztery lata temu przeszłam na emeryturę, koleżanki pytały, co będę robić z wolnym czasem. Śmiałam się, że jaki wolny czas - przecież od szóstego roku życia Olka pilnuję wnuków codziennie, w tym wolnego czasu to mam może godzinę wieczorem na serial.
Zaczęło się, kiedy Olek miał dwa latka. Agnieszka wracała do pracy po urlopie macierzyńskim, Michał pracował na budowach, czasem wyjeżdżał na tygodnie. Żłobek odpadał - kolejka, a poza tym córka nie chciała oddawać takiego maluszka obcym. Więc poprosiła mnie. A właściwie to nawet nie musiała prosić. Byłam babcią. To było oczywiste.
Codziennie o siódmej stałam pod ich drzwiami na osiedlu Tysiąclecia. Dwadzieścia minut autobusem albo piętnaście, jeśli złapałam ten o szóstej trzydzieści pięć i nie było korków.
Agnieszka wychodziła do pracy, ja zostawałam z Olkiem. Potem doszła Zuzia. Śniadania, spacery, plac zabaw, obiady, odrabianie lekcji ze starszym, usypianie młodszej. Wieczorem, kiedy wracali rodzice, ja wracałam do siebie. Jadłam kolację, oglądałam kawałek filmu i zasypiałam, bo o piątej trzydzieści znów dzwonił budzik.
Mój mąż Tadeusz zdążył pomóc przez pierwszy rok, zanim zachorował. Potem to ja się nim zajmowałam wieczorami i w weekendy, a w tygodniu - wnukami. Po jego śmierci jakoś jeszcze bardziej wrosłam w ten rytm. Wnuki wypełniały ciszę w mieszkaniu, do którego nie chciałam wracać.
Nie narzekałam. Naprawdę. Lubiłam prowadzić Olka do szkoły, lubiłam, jak Zuzia wtulała się we mnie po drzemce. Lubiłam nawet te obiady, chociaż Agnieszka nigdy nie pytała, z czego je gotuję - a gotowałam ze swojego, bo jakoś głupio mi było prosić o pieniądze na zakupy dla własnych wnuków.
Ale ciało zaczęło się upominać. Kolana, kręgosłup, bezsenność. Lekarz powiedział: ruch, koniecznie, ale łagodny. Najlepiej pływanie. Na tablicy ogłoszeń w przychodni wisiała kartka - seniorzy na basenie, zajęcia grupowe, poniedziałki i czwartki o dziesiątej. Pomyślałam, że to znak. Że sobie zasłużyłam.
W czwartek nie było problemu - Olek w szkole, Zuzia w przedszkolu. Ale poniedziałek? Zuzia chodziła do przedszkola dopiero od roku i tylko na trzy dni w tygodniu - wtorek, środa, piątek. W poniedziałki i czwartki zostawała ze mną.
Zadzwoniłam do Agnieszki w niedzielę wieczorem. Próbowałam mówić lekko, jakby o niczym.
- Agnieszka, słuchaj, chciałam ci powiedzieć, że od przyszłego tygodnia zapisuję się na basen. Zajęcia są w poniedziałki rano, więc w poniedziałki nie dam rady tak wcześnie przyjść. Mogłabym być u was koło dwunastej. Albo może Zuzia mogłaby iść do przedszkola w poniedziałki też?
Cisza. Krótka, ale wyraźna.
- Mamo, to trochę komplikuje sprawę - powiedziała Agnieszka tonem, który dobrze znałam. Takim samym mówiła do mnie, kiedy w liceum tłumaczyłam, że nie może iść na dyskotekę. - Michał ma od stycznia nowy grafik, ja mam spotkania zespołu właśnie w poniedziałki o ósmej. Nie możesz wybrać innych zajęć?
- Innych nie ma - odpowiedziałam. - To znaczy są, ale w czwartki, i na czwartki już się zapisałam.
- Czyli chcesz dwa dni w tygodniu? - W jej głosie pojawiło się coś ostrego.
- Chcę jeden. Poniedziałek. Dwie godziny.
I wtedy to usłyszałam.
- No to chyba będziemy musieli poszukać kogoś bardziej dyspozycyjnego. Przynajmniej na te poniedziałki.
Dyspozycyjnego. To słowo uderzyło mnie jak policzek. Tak się mówi o pracowniku, o opiekunce z ogłoszenia, o kimś, kto dostaje pieniądze za swoją dyspozycyjność. Nie o matce, która od sześciu lat wstaje przed świtem, żeby jej córka mogła spokojnie pracować.
- Agnieszka - powiedziałam cicho - ja nie jestem niania na umowie.
- Mamo, nie o to mi chodzi. - Usłyszałam irytację. - Po prostu muszę mieć pewność, że ktoś jest. Wiesz, jak to wygląda, kiedy nagle nie ma opieki.
Wiem, pomyślałam. Wiem dokładnie, jak to wygląda. Wiem, bo przez sześć lat ani razu - ani razu - nie powiedziałam, że nie mogę. Kiedy miałam grypę, przychodziłam w maseczce. Kiedy bolał mnie kręgosłup tak, że ledwo wstawałam z krzesła, grałam z Olkiem w karty na podłodze.
Kiedy w rocznicę śmierci Tadeusza chciałam po prostu posiedzieć przy jego zdjęciu, pojechałam na osiedle Tysiąclecia i robiłam naleśniki.
Nie powiedziałam tego. Odłożyłam słuchawkę, usiadłam w kuchni i patrzyłam na tykający zegar. Była ósma wieczór. Za dziewięć godzin miałam tam być.
W poniedziałek rano pojechałam na basen.
Nie uprzedzałam, nie pisałam SMS-a, nie przepraszałam. Po prostu pojechałam. Telefon zostawiłam w szafce razem z ręcznikiem. Przez godzinę pływałam w ciepłej wodzie i płakałam pod wodą, bo tam nikt nie widzi.
Agnieszka zadzwoniła jedenaście razy. Potem napisała: "Gdzie jesteś? Zuzia płacze". Potem: "To nieodpowiedzialne". Potem cisza.
Przyjechałam o dwunastej, jak mówiłam. Zuzia bawiła się klockami na dywanie. Agnieszka stała w drzwiach sypialni z założonymi rękami i czerwonymi oczami. Nie od złości - od bezsilności. Nie poszła na spotkanie zespołu. Zadzwoniła do pracy, że ma nagły wypadek rodzinny.
- Mamo, jak mogłaś?
- A jak ty mogłaś - odpowiedziałam, sama zaskoczona spokojem w swoim głosie - powiedzieć mi, że poszukasz kogoś bardziej dyspozycyjnego?
Stałyśmy naprzeciwko siebie w wąskim korytarzu i obie wiedziałyśmy, że to nie jest rozmowa o basenie. Że to jest rozmowa o tym, czy babcia to osoba, czy funkcja. Czy sześć lat codziennej opieki to przysługa, czy obowiązek. Czy mam prawo do dwóch godzin w tygodniu dla siebie, czy to już zachcianka.
Agnieszka usiadła na podłodze w korytarzu. Dosłownie osunęła się po ścianie. I powiedziała coś, czego się nie spodziewałam.
- Ja wiem, mamo. Wiem, że to było okropne. Ale ja się tak boję, że sobie nie dam rady.
Nie przepraszała. Nie tłumaczyła się. Po prostu powiedziała prawdę - i ta prawda okazała się trudniejsza od tamtego jednego zdania o dyspozycyjności.
Usiadłam obok niej na zimnej podłodze. Zuzia przyszła do nas z klockiem w ręce i wcisnęła się między nas, jakby to było najnormalniejsze miejsce do zabawy. Może i było.
Nie wiem, czy coś się zmieniło na stałe. We wtorek przyjechałam o siódmej, jak zwykle. Ale w przyszły poniedziałek znów idę na basen. I w każdy następny. Bo przez sześć lat zapomniałam, jak pachnie chlor, a przypomniałam sobie, jak pachnie własne życie.
