Mąż co roku kupował mi na imieniny ten sam krem do rąk w Rossmannie. Przez 20 lat myślałam, że nie umie wybierać prezentów. Po jego śmierci znalazłam w szufladzie wyciętą z gazety reklamę tego kremu. Na marginesie jego pismem: "Ten pachniał jak mama"
Stał na półce w łazience między szczoteczką do zębów a kubkiem po kawie, którego Tadeusz używał do płukania. Różowy tubka z kremem do rąk, zapach migdałowy z nutą wanilii, producent ten sam od lat.
Renata zdjęła go z półki, odkręciła nakrętkę i podniosła do nosa. I wtedy coś w niej pękło - nie głośno, nie dramatycznie. Po prostu osunęła się na brzeg wanny i siedziała tak z otwartym kremem w dłoniach, dopóki zapach nie wypełnił całej łazienki.
Trzy tygodnie wcześniej pochowała Tadeusza.
Teraz siedziała w ich mieszkaniu w Olsztynie, w bloku na osiedlu Pojezierze, i robiła to, co trzeba robić, kiedy ktoś odchodzi - przebierała się przez jego rzeczy. Koszule, które wisiały w szafie tak równo, jakby nadal czekały na niego.
Buty, które pachniały skórą i tą pastą, którą kupował zawsze w tym samym sklepie na rogu. Trzydzieści dwa lata małżeństwa zostawiły w tym mieszkaniu tyle śladów, że Renata nie wiedziała, od czego zacząć.
Krem znalazła przypadkiem. Właściwie nie ten krem - ten z łazienki znała, stał tam od ostatnich imienin. Szukała dokumentów ubezpieczeniowych w sekretarzyku, który Tadeusz trzymał w przedpokoju.
Dolna szuflada, ta, do której nigdy nie zaglądała, bo tam były "jego papiery". I tam, pod starymi rachunkami za prąd, pod gwarancjami na pralki i telewizory, pod mapą drogową Polski z 1998 roku, leżała koperta.
Nie była zaadresowana. W środku - wyciętą z gazety reklamę. Krem do rąk, dokładnie ten, który Tadeusz kupował jej co roku. Reklama musiała mieć ze dwadzieścia lat, papier pożółkły, zdjęcie wyblakłe. Na marginesie, tym drobnym pismem, które znała tak dobrze - cztery słowa: "Ten pachniał jak mama".
Renata odłożyła reklamę na biurko. Wstała. Poszła do kuchni nastawić wodę na herbatę. I dopiero tam, przy blacie, z czajnikiem w ręku, zaczęła płakać.
Bo przez dwadzieścia lat żartowała z tego kremu.
Zaczęło się w ich piątą rocznicę ślubu. Tadeusz wrócił z pracy w zakładach mięsnych, gdzie pracował na zmiany, i podał jej reklamówkę z Rossmanna. W środku krem do rąk.
- Wszystkiego najlepszego z okazji imienin, Renatko - powiedział i pocałował ją w czoło.
Ucieszyła się. Krem ładnie pachniał, skóra po nim była miękka. Normalna sprawa. Następnego roku - to samo. I za rok. I za kolejny.
Po piątym kremie zaczęła się zastanawiać. Po dziesiątym - żartować przy koleżankach. Jadzia z pracowni krawieckiej, gdzie Renata szyła od ponad dwudziestu lat, mówiła, że jej Zbyszek jest taki sam. - Faceci nie umieją kupować prezentów - wzruszała ramionami. - Bądź wdzięczna, że chociaż pamięta o imieninach.
I Renata była wdzięczna. W pewnym sensie. Ale gdzieś między dwunastym a piętnastym kremem wdzięczność zamieniła się w coś innego. Nie w złość - raczej w rezygnację. W takie ciche przekonanie, że Tadeusz po prostu nie potrafi. Że nie jest typem mężczyzny, który wchodzi do perfumerii i prosi o pomoc. Że kupuje pierwszy lepszy krem, bo tak łatwiej. Bo mężczyźni.
Raz, może dziesięć lat temu, powiedziała mu wprost.
- Tadek, następnym razem na imieniny nie kupuj mi kremu, dobrze? - powiedziała wieczorem, kiedy siedzieli przed telewizorem. - Kup cokolwiek innego. Chustkę, książkę, kwiaty. Cokolwiek.
Tadeusz spojrzał na nią tym swoim spokojnym wzrokiem i nic nie powiedział. Następne imieniny - krem. Ten sam. Z Rossmanna.
Renata nie wróciła do tematu. Rozumiała to po swojemu - mąż jest dobry, pracowity, nie pije, dzieci kocha, na święta zawsze pomaga w kuchni. Ale romantyk to on nie jest i nigdy nie będzie. I z tym się żyło.
Córka Agata, która mieszkała w Gdańsku z mężem i dwójką dzieci, czasem się z tego śmiała przez telefon. - Mamo, to już tradycja - mówiła. - Tata i krem. Jak Wigilia i karp. Syn Michał, informatyk w Warszawie, nie komentował. Michał w ogóle mało komentował.
Tadeusz umarł w marcu. Nie nagle, nie dramatycznie. Chorował od dwóch lat - serce. Najpierw zadyszka przy wchodzeniu po schodach, potem tabletki, potem więcej tabletek, potem szpital, potem dom, potem znowu szpital. Renata jeździła do niego codziennie autobusem na drugi koniec miasta. Woziła rosół w termosie i jabłka, które lubił.
Ostatniego dnia trzymała go za rękę. Nic wielkiego nie powiedział. Nie było żadnego filmowego pożegnania. Zapytał, czy Agata dzwoniła, i zasnął. Godzinę później pielęgniarka przyszła zmierzyć mu ciśnienie i okazało się, że się nie obudzi.
Pogrzeb, stypa, papiery. Trzy tygodnie, w których świat się kręcił dalej, a Renata musiała się kręcić razem z nim. I te szuflady, które trzeba było przebrać.
Teraz stała w kuchni z czajnikiem i reklamą w kieszeni fartucha i myślała o teściowej. O Helenie, matce Tadeusza, która zmarła, kiedy Tadek miał jedenaście lat. Znała ją tylko ze zdjęć i z opowieści świekra, który niewiele mówił, ale czasem, po kieliszku, potrafił powiedzieć: - Helena miała takie ręce, że jak człowieka dotknęła, to wszystko było dobrze.
Tadeusz o matce prawie nie mówił. Renata wiedziała fakty - nowotwór, szybki przebieg, pogrzeb na cmentarzu w Mrągowie. Wiedziała, że po jej śmierci Tadek zamknął się w sobie na lata i że jego ojciec nie umiał z tym nic zrobić. Ale nie wiedziała, że Tadeusz pamiętał zapach jej rąk.
Wróciła do sekretarzyka. Przejrzała kopertę jeszcze raz. Pod reklamą leżało zdjęcie - małe, czarno-białe, z pozaginanymi rogami. Kobieta w letniej sukience stoi przy płocie, uśmiecha się, trzyma na rękach chłopca. Na odwrocie: "Mama i ja, Mrągowo 1971".
Renata odłożyła zdjęcie. Wzięła z łazienki krem - ten ostatni, z ostatnich imienin - odkręciła i nacisnęła trochę na dłoń. Migdały i wanilia. Zwykły zapach, taki, który mija się w drogerii bez zatrzymywania.
Ale Tadeusz się zatrzymywał. Co roku, od dwudziestu lat, szedł do Rossmanna i szukał na półce tego jednego kremu. Nie dlatego, że nie umiał wybierać. Nie dlatego, że był leniwy. Dlatego, że ten zapach był jedynym, co mu zostało po matce, której nie zdążył dobrze zapamiętać.
I dawał go Renacie - jedynej kobiecie, której dłonie dotykały go codziennie. Jakby chciał, żeby te dwa zapachy się połączyły. Żeby ręce żony pachniały jak ręce matki. Żeby to, co stracił, wróciło w jedynej formie, jaka była możliwa.
Przez dwadzieścia lat kupował jej wspomnienie. A ona myślała, że to lenistwo.
Renata zamknęła krem. Włożyła go z powrotem na półkę w łazience, między szczoteczkę a kubek. Zdjęcie Heleny postawiła obok, oparte o lustro.
Zadzwoniła do Agaty wieczorem. Opowiedziała jej o reklamie, o zdjęciu, o czterech słowach na marginesie. Przez chwilę obie milczały. Potem Agata powiedziała cicho:
- Mamo, a ja się z tego śmiałam.
- Ja też, córeczko - odpowiedziała Renata. - Ja też.
Po rozmowie weszła jeszcze raz do łazienki. Odkręciła krem, wycisnęła odrobinę na dłonie i roztarła powoli, tak jak robiła to setki razy. Migdały i wanilia. Zamknęła oczy.
Nie wiedziała, jak pachniały ręce Heleny. Ale Tadeusz wiedział. I przez dwadzieścia lat próbował jej to powiedzieć jedynym językiem, jaki miał.
Następnego dnia Renata poszła do Rossmanna. Krem stał na dolnej półce, między innymi kremami, niczym niewyróżniający się. Wzięła dwie sztuki.
Jedną dla siebie. Drugą schowała do szuflady, pod zdjęciem Heleny. Na wszelki wypadek. Gdyby go kiedyś wycofali z produkcji.
