Siostra jak co roku zabrała mamę na lato "na świeże powietrze". W środę mama zadzwoniła do mnie szeptem: żebym przyjechała ją odebrać, bo siostra z mężem od tygodnia są w Chorwacji, a ona pilnuje im domu i karmi psa. I żeby tylko nie robić siostrze przykrości.
Gdybym tamtej środy nie odebrała telefonu - bo już miałam palec nad czerwoną słuchawką, bo byłam zmęczona po całym dniu za ladą, bo numer mamy wyświetlił się o dwudziestej drugiej - pewnie do dziś uważałabym, że moja siostra jest wzorową córką. A mama dalej pilnowałaby cudzego psa w pustym domu pod Puławami i udawała, że wszystko jest w porządku.
Ale odebrałam.
- Lucynka - usłyszałam szept. Cichy, zduszony, jakby mama bała się, że ktoś podsłuchuje. Tylko że podsłuchiwać nie miał kto. - Lucynka, czy mogłabyś po mnie przyjechać?
Serce mi stanęło. Mama nigdy nie prosi. Mama to jest ta kobieta, która ze złamaną ręką ugotowała obiad na sześnaście osób na komunię Bartusia, bo przecież ludzie przyjadą i co - nie dostaną rosołu? Mama, osiemdziesiąt jeden lat, Genowefa z domu Krawczyk, wdowa od dziewięciu lat, prosi szeptem.
- Mamo, co się stało? Gdzie jest Jola?
Cisza. Potem westchnienie, takie głębokie, ciężkie, jakby zbierała oddech przed wyznaniem.
- Jolcia z Grzesiem pojechali. Na urlop. Do Chorwacji. We wtorek będzie tydzień.
Usiadłam na taborecie w kuchni. Za oknem Lublin powoli gasił światła, a ja próbowałam złożyć w całość to, co usłyszałam.
Moja siostra Jolanta - młodsza o cztery lata, zawsze uśmiechnięta, zawsze z planem, zawsze ta, która na rodzinnych obiadach mówiła - mamo, zabiorę cię do siebie na lato, na świeże powietrze, po co masz siedzieć w tym bloku - moja siostra zostawiła osiemdziesięciojednoletnią matkę samą w domu pod Puławami i pojechała z mężem na wakacje.
I to nie był pierwszy raz.
Pracuję jako sprzedawczyni w osiedlowym sklepie spożywczym. Od dwudziestu trzech lat ta sama lada, te same produkty, ci sami klienci. Wstaję o piątej, wracam po szóstej. Nie mam samochodu - Jola ma.
Nie mam domu z ogrodem - Jola ma. Nie mam męża, bo Wiktor odszedł jedenaście lat temu - Jola ma Grzegorza, który wprawdzie mówi niewiele, ale za to ma dobrą pensję i toyotę z klimatyzacją.
Dlatego to zawsze Jola zabierała mamę na lato. I dlatego nikt nie kwestionował tego układu. Bo wyglądał idealnie. Córka z domem na wsi zabiera staruszkę na świeże powietrze. Cóż w tym złego?
Ja przez te lata dzwoniłam do mamy codziennie. Słyszałam, jak opowiada o ogrodzie Joli, o pomidorach, o przetwory. Pytałam - mamo, dobrze ci tam? A mama odpowiadała - dobrze, córeczko, tu taki spokój. I ja jej wierzyłam.
Ale tamtej środy mama powiedziała coś, co mi się wbiło jak drzazga.
- Lucynka, ja nie chcę robić Jolci przykrości. Ona się tak stara. Ale ja tu siedzę sama od wtorku, Reksio potrzebuje karmy dwa razy dziennie, a ja nie mogę dojść do sklepu, bo kolano mi puchnie od tego chodzenia po schodach. I boję się w nocy. Ten dom tak skrzypi.
Nie spałam całą noc. O szóstej rano zadzwoniłam do pracy, że muszę wziąć dzień wolny. Pani Krysia z drugiej zmiany zgodziła się mnie zastąpić bez słowa - wystarczyło, że usłyszała mój głos.
O ósmej wsiadłam w autobus do Puław. Półtorej godziny jazdy, a ja przez całą drogę układałam w głowie zdania, które powiem Jolancie. Ostre, celne, sprawiedliwe. Żadne z nich potem nie padło.
Dom Joli i Grzegorza stoi na końcu wsi, za starą szkołą. Ładny dom - otynkowany na żółto, z nowym ogrodzeniem, tujami w równym rzędzie. Grzegorz postawił go piętnaście lat temu, kiedy dostał awans na brygadzistę w fabryce. Jola zawsze mówiła - mamo, tu jest twój pokój, tu jest twój ogród, tu jest twoje miejsce. I mama wierzyła, bo chciała wierzyć.
Kiedy otworzyłam furtkę, Reksio zaczął szczekać jak oszalały. Owczarek niemiecki, młody, silny - mama nie mogła go nawet wyprowadzić na spacer, bo ciągnął ją jak szmacianą lalkę.
Mamę znalazłam w kuchni. Siedziała przy stole w letniej bluzce, z kubkiem herbaty, i patrzyła na mnie tak, jakbym przyjechała ją ratować z pożaru. A jednocześnie z wyrzutem - jakbym zrobiła coś złego, przyjeżdżając.
- Nie powinnaś była przyjeżdżać - powiedziała. - Jolcia się dowie i będzie zła.
- Mamo, Jolcia zostawiła cię samą na tydzień z psem, którego nie jesteś w stanie nakarmić, i wyjechała do Chorwacji. To ona powinna się tłumaczyć, nie ja.
Mama pokręciła głową. I wtedy usłyszałam zdanie, które pamiętam do dziś, słowo w słowo.
- Lucynka, ty nie rozumiesz. Jolcia i Grzegorz cały rok ciężko pracują. Zasługują na odpoczynek. A ja się tu tylko trochę nudzę, ale przecież dam radę.
Dam radę. Osiemdziesiąt jeden lat, chore kolano, pusty dom na wsi, skrzypiący w nocy, pies, którego się boi, i najbliższy sklep dwa kilometry przez pole. Dam radę.
Zapakowałam mamie torbę. Dwie bluzki, spódnica, leki - pudełko po butach wypełnione po brzegi blistrami. Ciśnieniowe, sercowe, na kolano, na sen. Mama pakowała je sama, każdy lek podpisany flamastrem w jej drżącym charakterze pisma.
W autobusie do Lublina mama zasnęła z głową na mojej ramieniu. Lekka jak piórko. Pachniała lawendowym mydłem i czymś starym, nieodwracalnym - tak pachnie czas, którego zostało niewiele.
Jolancie zadzwoniłam dopiero wieczorem. Podniosła po trzecim sygnale, w tle słychać było muzykę i brzęk szklanek.
- Cześć, Lucynka! Co tam?
- Zabrałam mamę do siebie.
Pauza. Krótka, ale wystarczająca, żebym usłyszała, jak Jola przesuwa się gdzieś w ciszę.
- Jak to zabrałaś? Mama miała u mnie zostać do końca lipca.
- Jola, mamy nie było z kim zostawić. Ty jesteś w Chorwacji od tygodnia.
- Ale mama wiedziała, że jedziemy! Zgodziła się pilnować domu. Lucynka, nie dramatyzuj, mama jest dorosła, sama podjęła decyzję. I poza tym - ja ją zabieram co roku. Ty nigdy nie zaproponowałaś.
I tu mnie zatrzymała. Bo miała rację. Nigdy nie zaproponowałam. Moje mieszkanie na trzecim piętrze bez windy, kawalerka z rozkładaną wersalką i oknem na ruchliwą ulicę - co ja mogłam zaproponować? Pomidory na balkonie zamiast ogrodu? Szum tramwajów zamiast spokoju?
Ale czy to znaczyło, że mama miała być opiekunką do psa?
- Jola, mama bała się w nocy. Nie mogła dojść do sklepu. Reksio ją przerasta.
- Reksio jest łagodny! Mama go zna! Lucynka, ty zawsze musisz z wszystkiego robić dramat. Mama świetnie sobie radziła, zadzwoniła do ciebie pewnie z nudów.
Nie z nudów. Z lęku. Ale Jola tego nie usłyszy, bo Jola musi wierzyć, że jest dobrą córką. Że ten dom na wsi, ten pokój dla mamy, te pomidory - to wszystko dowodzi jej miłości. I może dowodzi. Tylko że miłość, która zostawia osiemdziesięciojednolatkę samą na tydzień z dużym psem, ma w sobie jakąś dziurę, której Jola nie chce zobaczyć.
Mama mieszka u mnie od dwóch tygodni. Śpi na wersalce, ja na materacu na podłodze. Rano robimy herbatę, mama kroi chleb na cienkie kromki - tak jak kroiła, kiedy byłam mała. Czasem siedzimy na balkonie i mama patrzy na lipę rosnącą przed blokiem.
- Ładne drzewo - mówi. - Pachnie prawie jak u Jolci w ogrodzie.
Jola dzwoni co kilka dni. Rozmawia z mamą normalnie, jakby nic się nie stało. Pyta o zdrowie, o leki, opowiada o pracy. Ani słowem nie wspomina o Chorwacji, o Reksiu, o tamtym telefonie. Mama też nie wspomina. Jakby zawarły milczący pakt - nie poruszamy tematu, to temat nie istnieje.
Nie wiem, co będzie za miesiąc. Nie wiem, czy Jola znów zaproponuje mamie lato na wsi. Nie wiem, czy mama znów się zgodzi - bo pewnie się zgodzi, bo tak jest łatwiej, bo Jola ma dom z ogrodem, bo mama nie chce robić przykrości.
Wiem tylko jedno. Następnym razem odbiorę telefon po pierwszym sygnale.
