Przy trumnie taty brat powtarzał, że "podzielimy się wszystkim po ludzku". Po pogrzebie poszłam do gminy zapłacić podatek od domu. Pani w okienku sprawdziła: podatnikiem od marca jest brat - tata przepisał mu dom darowizną. Tata w marcu już nie wstawał z łóżka.
Gdybym tamtego dnia nie poszła do urzędu gminy, pewnie nadal wierzyłabym bratu. Wierzyłabym, że Grzegorz dotrzyma słowa, że podzielimy dom po tacie uczciwie, po równo, jak obiecał nad otwartą trumną.
Ale poszłam - bo ktoś musiał zapłacić zaległy podatek od nieruchomości, a Grzegorz powiedział, że nie ma czasu.
Pani w okienku długo stukała w klawiaturę. Potem spojrzała na mnie znad okularów.
- Pani Majewska, tu jest zmiana właściciela. Od marca podatnikiem jest Grzegorz Majewski. Darowizna, akt notarialny.
Stałam przy tym okienku i nie wiedziałam, co powiedzieć. Marzec. Tata w marcu już nie wstawał z łóżka. Ledwo jadł, ledwo mówił. A podobno zdołał podpisać akt notarialny.
Wróciłam do samochodu i siedziałam z rękami na kierownicy może dwadzieścia minut. Nie płakałam. Czułam coś gorszego niż smutek - takie tępe zdumienie, jakby ktoś przesunął ścianę w pokoju, który znałam na pamięć.
Mam na imię Jolanta, mieszkam we Wrocławiu od trzydziestu lat, choć dom taty stoi pod Oleśnicą. Pracuję w księgowości - liczby to mój chleb, a może dlatego tak szybko policzyłam to, co nie pasowało.
Tata zachorował w styczniu. W lutym trafił do szpitala na dwa tygodnie, wrócił słabszy niż przed wyjazdem. W marcu - leżał. Mówił niewiele, czasem mylił imiona. A gdzieś w tym marcu ktoś sprowadził do niego notariusza.
Grzegorz mieszkał bliżej - dwadzieścia minut samochodem od taty. Ja miałam godzinę drogi w jedną stronę. Więc to on odwiedzał codziennie, to on podawał leki, gotował zupy, wynosił nocnik. Nie powiem - robił to. Ale kiedy ja przyjeżdżałam w weekendy, tata pytał czasem:
- Jolka, a czemu Grzesiek daje mi tyle papierów?
Nie zwróciłam na to uwagi. Myślałam, że chodzi o recepty albo skierowania. Tata podpisywał różne rzeczy całe życie - rachunki, odbiory, pokwitowania. Nie przyszło mi do głowy, że podpisuje oddanie własnego domu.
Zadzwoniłam do Grzegorza tego samego wieczoru.
- Grzesiek, byłam w gminie. Jest przepisane na ciebie. Darowizna od marca.
Cisza. Trzy, może cztery sekundy. Potem:
- Jolka, to nie tak, jak myślisz. Tata sam chciał. Powiedział, że skoro ja się nim opiekuję, to powinienem mieć dom.
- Tata w marcu nie pamiętał, jaki jest dzień tygodnia.
- Pamiętał więcej, niż ci się wydaje.
To zdanie mnie zabolało bardziej niż sam akt notarialny. Bo było w nim coś, czego nie spodziewałam się po Grzegorzu - taka zimna pewność, że ma rację, i że ja nie mam prawa kwestionować. Jakby te miesiące przy łóżku taty dały mu prawo do wszystkiego.
Nie spałam tej nocy. Leżałam obok Marka, który chrapał spokojnie, i liczyłam. Nie pieniądze - liczyłam lata. Ile razy jeździłam do taty na weekendy. Ile razy brałam urlop, kiedy trafił do szpitala.
Ile wigilijnych karpii obierałam w tej kuchni pod Oleśnicą. I liczyłam to, czego nie zrobiłam - bo przecież nie przeprowadziłam się bliżej, nie rzuciłam pracy, nie byłam na miejscu codziennie. Grzegorz był. I może dlatego uznał, że dom należy się jemu.
Ale mógł powiedzieć. Po ludzku, przy kawie, przy obiedzie. Mógł powiedzieć: Jolka, tata chce mi przepisać dom, porozmawiajmy o tym. Zamiast tego sprowadził notariusza do człowieka, który ledwo siedział, i kazał mu podpisać papiery. A potem stał przy trumnie i mówił o sprawiedliwości.
Pojechałam do notariusza - tego samego, który sporządził akt. Pani w kancelarii była uprzejma, ale konkretna.
- Akt został sporządzony zgodnie z procedurą. Notariusz odwiedził darczyńcę w domu, upewnił się co do tożsamości, zadał pytania sprawdzające.
- Mój ojciec był w marcu w bardzo złym stanie.
- Notariusz ocenił, że darczyńca był świadomy swoich decyzji.
Wyszłam stamtąd z poczuciem, że walczę z czymś, co ma formę urzędową, pieczątki i paragrafy - a ja mam tylko swoje wspomnienia o ojcu, który w marcu nie rozpoznawał kota.
Poszłam do prawnika. Dowiedziałam się rzeczy, które w normalnym życiu człowiek nie chce wiedzieć. Że mogę podważyć darowiznę, jeśli udowodnię, że tata nie był w stanie świadomie podjąć decyzji. Że potrzebuję dokumentacji medycznej, opinii biegłego, zeznań świadków. Że to potrwa lata i kosztuje tyle, ile nie chcę myśleć.
- A jeśli nie podważę darowizny? - zapytałam.
- Może pani żądać zachowku. Połowa tego, co by pani dostała w spadku.
Połowa połowy. Ćwierć domu, w którym się wychowałam. Tyle wart jest mój udział w rodzinie.
Nie powiedziałam o tym mamie. Mama umarła osiem lat temu, ale jakoś odruchowo pomyślałam, że muszę do niej zadzwonić. Tak to działa - w kryzysie szukamy ludzi, którzy już nie żyją, bo żywi nas zawiedli.
Powiedziałam Markowi. Marek wysłuchał, pokiwał głową, powiedział:
- Rób jak uważasz. Ja cię poprę.
To było dużo. Nie rada, nie analiza, nie plan - po prostu: poprę. Czasem to wystarczy.
Minęły trzy miesiące. Nie zadzwoniłam do prawnika. Nie zadzwoniłam też do Grzegorza. On zadzwonił raz - na moje imieniny, w lipcu. Powiedział "wszystkiego najlepszego, siostrzyczko" takim tonem, jakby nic się nie stało. Jakby tamta rozmowa w ogóle nie miała miejsca. Odpowiedziałam "dziękuję" i się rozłączyłam.
Dom stoi pod Oleśnicą. Grzegorz tam mieszka teraz ze swoją żoną. Postawili nowe ogrodzenie. Widziałam na zdjęciach, które wrzucił na Facebooka. Białe, metalowe, takie z katalogu. Tata miał drewniane, sam je malował co roku na brązowo. Pewnie już je wyrzucili.
Czasem myślę, że powinnam mu wybaczyć. Że opiekował się tatą, że ma swoje powody, że dom to tylko dom. Ale potem przypominam sobie jego głos przy trumnie - "podzielimy się po ludzku" - i wiem, że nie chodzi o dom. Chodzi o to, że mój brat patrzył mi w oczy i kłamał. Przy naszym ojcu. Nad jego ciałem.
Nie wiem jeszcze, co zrobię. Może pójdę do prawnika. Może nie. Ale wiem jedno - do domu pod Oleśnicą już nie pojadę. Nie dlatego, że jest Grzegorza. Dlatego, że taty tam już nie ma. A dom bez taty to tylko budynek z nowym ogrodzeniem.
