Na Dzień Matki córki ogłosiły, że kupują mi nowe okulary - "od nas trzech, mamo, wybierz, jakie chcesz". W salonie najstarsza poprosiła, żebym zapłaciła swoją kartą, "bo jej się nie zmieści w limicie, oddamy w niedzielę"

Na Dzień Matki córki ogłosiły, że kupują mi nowe okulary - "od nas trzech, mamo, wybierz, jakie chcesz". W salonie najstarsza poprosiła, żebym zapłaciła swoją kartą, "bo jej się nie zmieści w limicie, oddamy w niedzielę". Okulary kosztowały 1 940 złotych. W niedzielę przy kawie najmłodsza zapytała, jak mi się noszą okulary od nich.

- No i jak, mamo, noszą się te okulary od nas?

Kasia zapytała to z buzią pełną sernika, wesoło, tak jak się pyta o pogodę. Monika pokiwała głową, że też jest ciekawa. A Agnieszka, moja najstarsza, akurat sięgała po cukiernicę i jej ręka zawisła w powietrzu. Na sekundę, może na dwie. Gdybym nie patrzyła, nie zauważyłabym.

Ale patrzyłam. Od wczoraj patrzyłam na nią inaczej, tylko jeszcze nie umiałam sobie powiedzieć dlaczego.

- Dobrze się noszą - odpowiedziałam. - Wszystko w nich widzę.

To była prawda. Tylko akurat nie o okularach.

Wszystko zaczęło się we wtorek, w sam Dzień Matki. Przyszły wieczorem wszystkie trzy, z tulipanami i z miną spiskowców. Kasia trzymała kopertę z laurką narysowaną przez wnuczkę, w środku karteczka: "Bon na nowe okulary. Od nas trzech, mamo, wybierz, jakie chcesz". Popłakałam się, oczywiście. Moje stare oprawki miały zausznik sklejony przezroczystą taśmą, a w warzywniaku od miesięcy mrużyłam oczy nad wagą, żeby odczytać, czy to kilo dwadzieścia, czy kilo osiemdziesiąt. Klienci się śmiali, że Lucyna już na oko waży.

- Aga cię zawiezie w sobotę, ona wszystko ogarnia - zarządziła Kasia. - My z Moniką w sobotę nie damy rady.

Agnieszka zawsze wszystko ogarniała. Od dziecka.

W sobotę pojechałyśmy do Galerii Jurajskiej. Optometrystka, młoda dziewczyna z kolczykiem w brwi, dobrała mi szkła progresywne, a ja przymierzałam oprawki jak panna przed weselem. Aga stała obok, mówiła "ta, mamo, ta ci odejmuje dziesięć lat", ale co chwilę zerkała na telefon. Brzęczał bez przerwy. W końcu odwróciła go ekranem do blatu.

Przy kasie pani powiedziała: tysiąc dziewięćset czterdzieści złotych. Aga otworzyła torebkę, zamknęła ją, znowu otworzyła.

- Mamo, zapłać może swoją kartą, co? Bo mi się nie zmieści w limicie, głupio wyszło. Oddamy w niedzielę.

Powiedziała to za szybko. I nie patrzyła mi w oczy, tylko na stojak z etui. Zapłaciłam z pieniędzy, które odkładałam na nową ladę chłodniczą do sklepu. Nie pomyślałam nic złego. Tylko w samochodzie zrobiło się jakoś cicho, a ona przy każdym czerwonym świetle zaciskała dłonie na kierownicy.

I teraz siedziałyśmy przy moim stole, a Kasia, nieświadoma niczego, ciągnęła dalej:

- Bo powiem ci, mamo, że jak Aga napisała na grupie, że po sześćset pięćdziesiąt na głowę, to mnie trochę zatkało. Ale przelałam jej od razu, jeszcze w zeszłym tygodniu. Monia też, nie?

- Też - mruknęła Monika.

Agnieszka zbladła. Mieszała kawę, w której nie było cukru, bo tej cukiernicy w końcu nie wzięła.

Mogłam wtedy powiedzieć jedno zdanie. "Ciekawe, bo ja za nie zapłaciłam". Tyle. Miałam je na języku, czułam je jak pestkę. Ale spojrzałam na Agę - na jej szyję, na której wyskoczyły czerwone plamy, tak samo jak kiedy miała dwanaście lat i przyniosła jedynkę z matematyki - i zamiast tego zapytałam, czy ktoś chce pierogi na wynos, bo za dużo nalepiłam.

Kasia i Monika wyszły przed szóstą. Agnieszka została.

- Pozmywam - powiedziała.

Puściła wodę, ale nie zmywała. Stała przy zlewie i patrzyła w okno, na podwórko między blokami, gdzie właśnie zakwitł bez. Położyłam na stole etui z okularami. Nie musiałam nic mówić.

- Mamo, ja ci wszystko oddam.

- Pytam, gdzie są pieniądze twoich sióstr.

Zakręciła kran. Długo milczała, a potem zaczęła mówić tak, jakby ktoś odkręcił inny kran, ten, który trzymała zakręcony od dawna. Firma Pawła - ten jeden bus i przewozy dla hurtowni - od jesieni ledwo zipała. Zaległości w ZUS-ie. W marcu Aga wzięła chwilówkę, żeby je zatkać. W kwietniu drugą, żeby spłacić pierwszą. Termin wypadał dwudziestego piątego. Przelewy od sióstr przyszły dwudziestego trzeciego.

- Myślałam, że do niedzieli coś się ruszy. Paweł miał dostać zapłatę za kursy. Nie dostał.

- Czemu nie powiedziałaś Kaśce i Monice wprost? Przecież by zrozumiały.

Uśmiechnęła się krzywo.

- Mamo, jak Kaśce pada pralka, to dzwoni do mnie. Jak Monika nie ma z kim zostawić dzieci, to dzwoni do mnie. Jak tata chorował, to kto stał po szkole za ladą w sklepie? Miałam czternaście lat i ważyłam ludziom ziemniaki. Ja jestem ta od ogarniania. Ja nie umiem być tą, która dzwoni.

Usiadłam ciężko na taborecie. Bo przecież to ja ją postawiłam za tą ladą. Ja byłam z niej dumna, że taka zaradna, i ja mówiłam do młodszych: "zapytajcie Agi". Przez trzydzieści lat ani razu nie zapytałam, czy ona ma kogo zapytać.

A jednak byłam zła. Bardzo. I nie zamierzałam tego chować.

- Wiesz, co mnie najbardziej boli? - powiedziałam. - Nie te pieniądze. Że okłamałaś mnie przy prezencie. Że ja teraz przy każdej kawie mam kiwać głową, że noszą się dobrze okulary od was.

- Mamo...

- Nie. Okulary są ode mnie dla mnie, trudno, przeżyję. Ale twoje siostry dały ci pieniądze na prezent dla matki. Mają prawo wiedzieć, na co poszły. I nie ja im to powiem. Ty.

Płakała. Nie przytuliłam jej od razu, choć ręce same mi się rwały. Zamiast tego wyciągnęłam z szafki zeszyt, w którym od dwudziestu lat prowadzę rachunki sklepu, i położyłam przed nią.

- I jeszcze jedno. Koniec z chwilówkami. W środę przyjeżdżasz z Pawłem i ze wszystkimi papierami. ZUS rozkłada zaległości na raty, sama dwa razy z tego korzystałam, jak tata leżał w domu. Złożymy wniosek razem. Ja się na tym znam lepiej niż na okularach.

W środę przyjechali. Paweł nie mógł mi spojrzeć w oczy, kręcił czapkę w dłoniach, a potem, przy drugiej herbacie, rozkleił się bardziej niż Aga. Wniosek poszedł w czwartek.

W następną niedzielę Agnieszka powiedziała siostrom sama, zanim jeszcze nalałam kawy. Krótko, bez owijania. Kasia zrobiła się czerwona jak burak.

- Czyli mama sama sobie kupiła prezent na Dzień Matki? Aga, no ty wiesz, jak to brzmi?

- Wiem.

Zrobiło się tak cicho, że słychać było zegar w meblościance. Monika pierwsza wyciągnęła rękę i położyła ją na dłoni siostry. Kasia jeszcze chwilę sapała, a potem burknęła:

- Dobra. Ale następnym razem przelewy robimy prosto do mamy.

I wszystkie cztery parsknęłyśmy śmiechem, takim przez łzy, trochę nie w porę.

ZUS zgodził się na raty pod koniec czerwca. Agnieszka co miesiąc wsuwa mi pod cukiernicę cienką kopertę, a ja udaję, że jej nie widzę, bo ona musi oddawać, a ja muszę jej na to pozwolić. Kasia i Monika swoje odzyskają później, umówiły się między sobą, beze mnie. Pierwszy raz od lat coś ustaliły beze mnie i bez Agi. Chyba dobrze.

Okulary noszę codziennie. Widzę w nich ceny na wadze i drobny druk na fakturach. I widzę coś, czego przez trzydzieści lat nie chciałam zobaczyć gołym okiem - że ta, która zawsze wszystko ogarnia, też czasem stoi przy zlewie i nie wie, do kogo zadzwonić.