Syn zaprosił mnie do Dublina na trzy miesiące - "odpoczniesz, mamo, zobaczysz ocean". Ocean widziałam raz, z autobusu, jak wiozłam Julkę na szczepienie.

Na placu zabaw inna babcia z Polski zapytała, ile mi syn płaci, bo jej synowa daje dwieście euro na tydzień i bilet w obie strony. Mnie syn kupił bilet w jedną stronę.

- A pani ile syn płaci? - zapytała kobieta od sąsiedniej huśtawki. Tak zwyczajnie, jakby pytała o godzinę.

Pchałam Julkę jedną ręką, a w drugiej trzymałam chrupka kukurydzianego, bo mała domagała się go co trzecie bujnięcie. Kobieta była mniej więcej w moim wieku, w beżowej kurtce przeciwdeszczowej, przy chłopcu w czerwonym kombinezonie. Pierwszy raz od trzech miesięcy usłyszałam na tym placu polski.

- Jak to... płaci?

- No, za opiekę. - Spojrzała na mnie jak na dziecko. - Moja synowa daje mi dwieście euro na tydzień. I bilet w obie strony, kupiony od razu, z datą. Żeby nie było nieporozumień. Pani na kiedy ma powrót?

- Jeszcze nie kupiony.

Uniosła brwi i nic nie powiedziała. To było gorsze, niż gdyby coś powiedziała.

Przedstawiła się jako Lucyna, spod Tarnowa. Czwarty rok jeździła "na zmiany" - trzy miesiące w Dublinie, trzy w domu. Mówiła szybko, z wprawą, jak ktoś, kto zna tu każdą ławkę. Ja jej opowiedziałam o oceanie. Że Łukasz w lutym przez telefon: "Przyjedź, mamo, odpoczniesz, zobaczysz ocean".

Lucyna parsknęła śmiechem.

- Ocean? Kochana, tu jest Morze Irlandzkie. Ocean to po drugiej stronie wyspy.

Pomyślałam o tamtej szarej wodzie za szybą autobusu. Wiozłam Julkę na szczepienie na trzynasty miesiąc, bo Karolina nie mogła się zwolnić, a Łukasz był na budowie za miastem.

Autobus skręcił i przez dwie, może trzy minuty jechał wzdłuż zatoki. Woda była płaska, cofnięta daleko od brzegu, po mule chodziły jakieś ptaki. Przykleiłam czoło do szyby i myślałam: no to jest ten ocean. Potem była przychodnia, płacz Julki, angielski, z którego rozumiałam co piąte słowo, i karteczka z terminem następnej wizyty.

Wracałam z placu pod górę, pchając wózek, i liczyłam. Sześćdziesiąt trzy lata. Dwadzieścia dwa lata za ladą własnej pasmanterii w Nowej Hucie, na rogu, przy przystanku tramwajowym. Dwa lata, odkąd pochowałam Wojtka. I trzy miesiące w mieście nad morzem, w którym ani razu nie usiadłam nad wodą. W tygodniu była Julka. W soboty Łukasz obiecywał, że pojedziemy, a w soboty albo lało, albo trzeba było jechać po nowy fotelik do auta.

Wieczorem, kiedy wszyscy już spali, otworzyłam w telefonie maila, którego Łukasz przesłał mi w lutym. "Kraków - Dublin, 3 marca, 1 pasażer, bagaż rejestrowany 20 kg". Przewinęłam w dół. Nic więcej. Pamiętałam, jak machnął ręką do kamerki: "Powrotny dokupimy, mamo, jak będzie promocja. Teraz zdzierają".

Leżałam na rozkładanej kanapie w salonie, który był zarazem kuchnią, i słuchałam, jak brzęczy lodówka. W Krakowie mam pokój z oknem na kasztan. Mam swoje łóżko. A Krysia, z którą przepracowałam kiedyś piętnaście lat w Społem, otwierała mój sklep trzy dni w tygodniu, żeby klientki nie zaczęły kupować włóczki przez internet. Co piątek przysyłała mi zdjęcie witryny.

Rano zadzwonił właściciel lokalu.

- Pani Grażyno, umowa kończy się z końcem czerwca. Mam chętnego od lipca. Do końca maja muszę wiedzieć, przedłużamy czy nie.

- Przedłużamy - powiedziałam odruchowo. I zaraz pomyślałam: ale jak?

Przy śniadaniu Karolina smarowała Julce chleb i zerkała w telefon. Nagle się rozpromieniła.

- Mamo, potwierdzili żłobek! Od września. To jak mama zostanie do września, Julka przejdzie prosto z mamy rąk do żłobka, nawet nie zauważy.

Odstawiłam kubek.

- Do września?

Karolina podniosła głowę. Musiałam mieć coś na twarzy, bo jej uśmiech gasł powoli, jak światło na klatce schodowej.

- Łukasz mówił... - zaczęła i urwała. - Mówił, że mama sama chce. Że mamie w Krakowie ciężko po tacie i nie chce wracać do pustego mieszkania. On już nawet oglądał mieszkania z trzema sypialniami. Żeby mama miała swój pokój. Z oknem na zieleń, bo mama lubi zieleń.

Nie wiedziałam, co z tym zrobić. Złość miałam przygotowaną od wczoraj, gotową, wyprasowaną jak obrus na święta. Ale nie na pokój z oknem na zieleń.

W czwartek Lucyna znów siedziała na swojej ławce. Opowiedziałam jej wszystko, sama nie wiem czemu. Może dlatego, że była jedyną osobą w tym mieście, która mówiła do mnie po polsku i nie była moją rodziną.

- Wiesz co - powiedziała po długiej chwili, przechodząc na "ty", jakby to było oczywiste - ja te dwieście euro biorę i nie narzekam. Ale moja synowa zapisuje mi godziny w zeszycie. W niedzielę jadą na obiad do jej znajomych, a ja zostaję, bo "babcia ma wolne". Cztery lata i ani razu nie zapytali, czy chcę jechać z nimi.

Spojrzała na mnie z ukosa.

- Ciebie przynajmniej chcą na zawsze. To też problem, ale inny.

Łukasz wrócił po siódmej, w roboczych butach, z betonowym pyłem we włosach. Karolina zabrała Julkę do kąpieli i zamknęła drzwi łazienki głośniej, niż trzeba. Wyszliśmy na balkon, taki na dwa krzesła i suszarkę.

- Karolina mi napisała - powiedział, zanim zdążyłam zacząć.

Siedział z łokciami na kolanach. Tak samo siadał Wojtek, kiedy miał powiedzieć coś trudnego.

- W styczniu przyszedł mail ze żłobka, że zamykają grupę maluchów, bo nie mają opiekunek. Karolina nie mogła przedłużyć urlopu, a z jednej pensji tutaj nie pociągniemy. Trzy noce nie spałem. I wtedy pomyślałem... ty tam jesteś sama, mamo. Dzwonię w niedzielę, a ty mi opowiadasz o guzikach i o tym, kto kupił włóczkę na sweterek dla wnuka. Dla cudzego wnuka. Myślałem, że jak tu przyjedziesz i zobaczysz, jak może być, to zostaniesz. Z nami. Na stałe.

- I dlatego bilet w jedną stronę.

- Dlatego - powiedział cicho.

Wyjął telefon z kieszeni.

- A jeśli chodzi o pieniądze, to mogę ci przelać tyle, ile ta pani dostaje. Od marca, za wszystko...

Położyłam dłoń na jego telefonie. Ekran zgasł pod moimi palcami.

- Synku, ja nie jestem panią z placu zabaw. Jestem twoją matką. I mam swoje życie, tylko ty go nie widzisz, bo jest małe.

Patrzył na mnie, jakby widział mnie pierwszy raz.

- Te kobiety, które kupują u mnie włóczkę, to nie są cudze wnuki. To pani Zosia, która od dwunastu lat przychodzi w czwartki i opowiada mi o mężu, bo w domu nie ma komu. To Krysia, która trzy dni w tygodniu stoi za moją ladą, żebym mogła tu być. To grób ojca na Grębałowie, na który ktoś musi zanosić znicze. Ja tam nie siedzę sama, Łukasz. Ja tam mieszkam.

Z łazienki słychać było, jak Julka chlapie i piszczy, a Karolina śpiewa jej "Wlazł kotek na płotek", fałszując na każdej nucie.

Łukasz długo milczał.

- To co teraz? - zapytał w końcu.

- Teraz jutro zadzwonię do właściciela i przedłużę umowę. A bilet kupię sobie sama. Zostanę do końca czerwca, bo tak chcę. Nie dlatego, że nie mam jak wrócić.

Okazało się, że Łukaszowi należy się tutaj urlop rodzicielski - dziewięć tygodni, osobno dla każdego z rodziców, z zasiłkiem od państwa. Nikt w firmie mu o tym nie wspomniał, a on nie pytał.

Karolina znalazła to w internecie tego samego wieczoru. Lipiec i sierpień Julka spędzi z tatą, we wrześniu pójdzie do żłobka. Następnego dnia, przy zmywarce, Karolina powiedziała, nie patrząc mi w oczy:

- Powinnam była sama mamę zapytać. Wygodnie mi było wierzyć.

W ostatnią sobotę czerwca pojechaliśmy na zachód, we czwórkę, z fotelikiem Julki wciśniętym między mnie a torbę z kanapkami. Prawie trzy godziny przez całą wyspę, przez zielone pola poprzecinane kamiennymi murkami, aż do miasteczka, którego nazwy do dziś nie umiem wymówić. Wysiadłam z auta i wiatr od razu szarpnął mi włosy.

Woda nie była szara. Przy brzegu zielona, dalej granatowa, a na samym końcu zlewała się z niebem tak, że nie wiadomo było, gdzie co się zaczyna. Fale waliły o kamienie z hukiem, który czułam w żołądku. Stałam przy barierce i trzymałam się jej obiema rękami, jak w tamtym autobusie.

- To jest ocean, mamo - powiedział Łukasz. - Tym razem naprawdę.

W kieszeni kurtki miałam wydrukowaną kartę pokładową. Dublin - Kraków, trzydziesty czerwca, rano. Miejsce przy oknie. Kupiłam ją sama, z własnego konta, a Łukasz siedział obok i patrzył, jak klikam.

Ocean widziałam w życiu dwa razy. Za drugim razem miałam w kieszeni bilet do domu.