Na zieloną szkołę w Krynicy dałam córce w lutym osiemset dwadzieścia złotych - "bo u nas po świętach krucho, mamo". W maju zadzwoniła do mnie wychowawczyni Oliwki, bo jestem wpisana jako druga osoba do kontaktu: rodzice nie odbierają, autokar w poniedziałek, a za Oliwkę wpłynęła tylko zaliczka. Sto złotych.
Miałam ręce w ziemi po nadgarstki i jeszcze dwie skrzynki pelargonii do przepikowania, kiedy w kieszeni fartucha zawibrował telefon. Nieznany numer. Wytarłam kciuk o spodnie i odebrałam, zostawiając na ekranie brązową smugę.
- Pani Lucyna? Dzień dobry, Monika Zając, wychowawczyni Oliwki.
Serce podeszło mi do gardła. Spadła z drabinek na WF-ie, coś złamała, zasłabła - w jednej sekundzie przerobiłam wszystkie możliwości.
- Nie, nie, spokojnie, Oliwka jest zdrowa, siedzi na matematyce - dodała szybko, jakby słyszała, co mi chodzi po głowie. - Przepraszam, że niepokoję w pracy. Jest pani wpisana jako druga osoba do kontaktu, a ja od tygodnia nie mogę się dodzwonić do rodziców. Na Librusie też cisza.
Odwróciłam się plecami do Krysi, która przy sąsiednim stole rozsadzała surfinie i bardzo starała się nie słuchać.
- Chodzi o zieloną szkołę - ciągnęła wychowawczyni. - Autokar do Krynicy jest w poniedziałek. A za Oliwkę wpłynęła tylko zaliczka. Sto złotych.
- Sto złotych - powtórzyłam, jakby to były słowa w obcym języku.
Na końcu języka miałam, że przecież dałam. W lutym. Osiemset dwadzieścia, w kopercie, do ręki. Ugryzłam się w ten język tak mocno, że poczułam smak metalu. Ta młoda kobieta nie musiała wiedzieć, że w mojej rodzinie ktoś kogoś okłamał.
- Biuro podróży czeka na ostateczną listę do piątku, do dwunastej - powiedziała ciszej. - Ja naprawdę nie chcę, żeby Oliwka dowiedziała się w poniedziałek na parkingu, patrząc, jak inni wsiadają.
- Załatwię to - usłyszałam własny głos. - Jutro do pani zadzwonię.
Rozłączyłam się i od razu wybrałam numer Agi. Sygnał, sygnał, poczta głosowa. Drugi raz to samo. Łukasz nie odebrał wcale - od niedzieli był w trasie gdzieś pod Hamburgiem, pewnie siedział za kółkiem. Napisałam do córki na Messengerze: "Dzwoniła wychowawczyni Oliwki. Oddzwoń". Po dwóch minutach pod wiadomością pojawiło się małe, szare słowo: Wyświetlono.
I nic więcej.
Sześćdziesiąt cztery lata, a stałam nad skrzynką pelargonii jak uczennica wezwana do dyrektora. Przed oczami miałam lutową niedzielę. Rosół na stole, Oliwka przed telewizorem, Aga skubiąca serwetkę.
- Mamo, w maju jest zielona szkoła. Krynica, pięć dni, osiemset dwadzieścia złotych - powiedziała wtedy, nie patrząc mi w oczy. - Bo u nas po świętach krucho, mamo.
Wstałam od stołu, otworzyłam szufladę w meblościance i wyjęłam kopertę, na której ołówkiem napisałam "pralka". Pralka skakała po łazience przy każdym wirowaniu, ale mogła poskakać jeszcze rok. Odliczyłam pieniądze przy córce i o nic nie zapytałam. Kto wypytuje własne dziecko o szczegóły, kiedy chodzi o wnuczkę?
O drugiej poszłam do kierowniczki i powiedziałam, że muszę wyjść wcześniej, sprawy rodzinne. Kiwnęła głową bez pytań. W szkółce robię już piąty sezon, od kiedy przeszłam na emeryturę, i przez te pięć sezonów nie wyszłam przed czasem ani razu.
Na Ślichowice jechałam przez pół Kielc, z ziemią za paznokciami. Przez całą drogę układałam w głowie, co powiem. Że jak mogła. Że to były moje pieniądze. Że wstyd. Wszystko mi się rozsypało, kiedy drzwi otworzyła Oliwka.
- Babcia! Chodź, zobacz! - złapała mnie za rękę i pociągnęła do swojego pokoju.
Na drzwiach szafy wisiała przyklejona taśmą kartka, wypisana flamastrami w trzech kolorach. Skarpetki x5. Latarka. Krem z filtrem. Peleryna (żółta!!!). Na samym dole, podkreślone dwa razy: NIE ZAPOMNIEĆ - pieniądze na pamiątkę dla babci.
- Będę w pokoju z Zuzą - oznajmiła z dumą. - Pani mówi, że na Górę Parkową wjeżdża się kolejką.
Pogłaskałam ją po głowie i poszłam do kuchni.
Aga siedziała przy stole, z telefonem odwróconym ekranem do blatu. Nie wstała. Spojrzała na mnie tak samo jak wtedy, kiedy miała dziewięć lat i stłukła kryształowy wazon po mojej mamie.
- Dzwoniła do ciebie - powiedziała. To nie było pytanie.
Zamknęłam drzwi i usiadłam naprzeciwko. Lodówka buczała, za ścianą Oliwka podśpiewywała i szarpała się z zamkiem torby.
- Gdzie jest siedemset dwadzieścia złotych, Agnieszka?
Nie mówiłam do niej pełnym imieniem od czasów liceum. Drgnęła. I wtedy jej telefon zawibrował na blacie, raz i drugi, aż przesunął się w moją stronę. Odwróciłam go. Na ekranie wisiało powiadomienie od firmy, której nazwę znałam z reklam w telewizji: "Przypominamy o terminie płatności raty. Unikniesz dodatkowych kosztów...".
Aga zakryła twarz dłońmi.
Mówiła długo i chaotycznie, wracając do niektórych rzeczy po trzy razy. Że w grudniu wzięła pożyczkę przez internet, trzy tysiące, w dziesięć minut. Że to miała być pierwsza Wigilia, którą robi zupełnie sama, u siebie, dla jedenastu osób - z rodziną mojego syna Marka i z rodzicami Łukasza.
Dwanaście potraw, prezenty dla wszystkich. Że w lutym przyszła pierwsza rata i poszły na nią moje pieniądze - wszystkie oprócz stu złotych, które wpłaciła jako zaliczkę, żeby Oliwka nie wypadła z listy. Że w marcu wzięła drugą pożyczkę, w innej firmie, żeby spłacić pierwszą. Że liczyła na zwrot z PIT-u, na ulgę na dzieci, i ten zwrot rzeczywiście przyszedł w kwietniu - i zniknął w jeden dzień.
- A Łukasz? - zapytałam.
- Łukasz myśli, że na prezenty miałam z nadgodzin w drogerii. - Pociągnęła nosem. - Dzisiaj napisał, że dzwoniła do niego jakaś szkoła. Odpisałam, że to pewnie w sprawie zebrania.
Patrzyłam na nią i nie poznawałam. Moja Aga, która w podstawówce wracała do sklepu, kiedy pani wydała jej o dwadzieścia groszy za dużo.
- Po co, dziecko? - wyrwało mi się. - Po co dwanaście potraw na kredyt?
Podniosła na mnie czerwone, zmęczone oczy.
- Bo chciałam, żeby choć raz było tak jak u ciebie. Żebyś nic nie powiedziała.
I wtedy przypomniałam sobie tamten wieczór. Siebie przy jej stole, w płaszczu, który dostałam pod choinkę - wełnianym, granatowym, z metką, której zapomniała odciąć. Zapytałam ją wtedy, czy zwariowała, a ona machnęła ręką, że z promocji. Pamiętałam też, co powiedziałam przy karpiu.
Że trochę przesuszony, bo ja zawsze wyjmuję go z piekarnika wcześniej. I że u nas do barszczu zawsze były uszka, a nie krokiety. Powiedziałam to lekko, między jednym kęsem a drugim. Aga wstała wtedy i wyszła na balkon z telefonem. Myślałam, że jest po prostu zmęczona.
Ten płaszcz przez całą zimę pokazywałam sąsiadkom na klatce. Córka kupiła.
Długo siedziałyśmy w milczeniu. Ziemia za moimi paznokciami zaschła na szaro i wyskubywałam ją, żeby czymś zająć ręce. Najbardziej bolało mnie nie to, że mnie okłamała. Bolało mnie, że ona do mnie przecież przyszła - w lutym, w niedzielę, przy rosole. Przyszła, tylko z jednym małym kłamstwem zamiast z całą prawdą. Bo całej prawdy bała się akurat przy mnie.
- Jutro rano zapłacę za Oliwkę - powiedziałam w końcu. - Sama. Przelewem, prosto na konto szkoły.
- Mamo, ja ci oddam, przysięgam...
- Nie przysięgaj. Słuchaj. W sobotę Łukasz wraca z trasy. Powiesz mu wszystko. Ty, nie ja. A w poniedziałek, jak autokar odjedzie, idziemy razem do rzecznika konsumentów. To nic nie kosztuje, a ktoś wreszcie spokojnie przeczyta te twoje umowy. I żadnej trzeciej pożyczki. Słyszysz? Żadnej.
Kiwnęła głową. A ja, nie wiem czemu, dodałam jeszcze:
- Karp był dobry.
Aga parsknęła przez łzy.
- Był suchy, mamo. Sama wiesz, że był suchy.
Wiedziałam. I właśnie to nie dawało mi spać tamtej nocy. Że suchego karpia zauważyłam od razu, a tego, że moja córka przez pół Wigilii wychodzi na balkon z telefonem - wcale.
Przelew zrobiłam w czwartek o siódmej rano, na przystanku, w aplikacji, której obsługi nauczyła mnie Oliwka. W tytule wpisałam: "Oliwia Kowalczyk, kl. 4b, zielona szkoła Krynica, dopłata". Wysłałam pani Monice potwierdzenie. Odpisała po kwadransie: "Dziękuję. Oliwka jest na liście". Nic więcej nie musiała pisać.
W niedzielę wieczorem zadzwoniła Aga.
- Powiedziałam mu.
- I co?
- Najpierw długo siedział w samochodzie pod blokiem. Ze dwie godziny. Potem przyszedł na górę, usiadł w kuchni i zapytał, ile jeszcze zostało. - Zamilkła. - Tylko tyle. Ile zostało. A potem wziął kartkę i zaczął liczyć.
W poniedziałek o wpół do ósmej stałyśmy z Agą na parkingu pod szkołą. Oliwka siedziała przy oknie autokaru w żółtej pelerynie, chociaż od tygodnia nie spadła ani kropla, i machała do nas obiema rękami. Aga trzymała mnie pod ramię. Kiedy autokar zniknął za rogiem, zapytała cicho:
- Wigilia w tym roku u ciebie?
- U mnie - odpowiedziałam. - Pięć potraw. Karp z piekarnika, jaki wyjdzie. I nikt nikomu nie będzie niczego wytykał.
Prosto z parkingu pojechałyśmy do rzecznika. Młody prawnik w koszuli z podwiniętymi rękawami rozłożył przed Agą obie umowy i nie powiedział ani słowa wyrzutu. Pokazał, co da się rozłożyć na raty, co sprawdzić w umowie, gdzie napisać reklamację. Wyszłyśmy stamtąd z kartką, na której był rozpisany plan na najbliższe miesiące. Nie cud. Plan.
Granatowy płaszcz wisi w mojej szafie, w pokrowcu. Zimą znowu go założę i znowu pochwalę się nim sąsiadkom na klatce. Tylko że teraz wiem, ile naprawdę kosztował. I że zapłaciłyśmy za niego obie.