Zięć mówi, że moje pierniki to "kamienie z PRL-u". Wnuczka wrzuciła zdjęcie na grupę osiedlową - przed świętami miałam sto dwadzieścia zamówień i telefon z kawiarni przy rynku. W piątek zięć zapytał, czy w tym roku też dostanie swoje dwa kilo. Wpisałam go na listę, za kawiarnią.
Telefon zadzwonił, kiedy miałam ręce w cieście aż po nadgarstki. Zuzia odebrała za mnie, przyłożyła mi aparat do ucha i szepnęła:
- Babciu, to ta kawiarnia z rynku. Ta z niebieskimi okiennicami.
- Pani Lucyna? - głos był młody, trochę zdyszany. - Mówi Ola, prowadzę "Pod Ratuszem". Moi stali klienci od tygodnia pokazują mi zdjęcie pani pierników. Dałaby pani radę dziesięć kilo do dwudziestego? Na prezenty dla gości.
Spojrzałam na kuchenny stół. Na zeszyt w kratkę, w którym od niedzieli zapisywałam zamówienia, bo w telefonie bym się pogubiła. Sto dwadzieścia nazwisk. Sto dwadzieścia razy pół kilo, kilo, dwa. Sześćdziesiąt siedem lat, trzydzieści lat liczenia cudzych faktur w cementowni, a ja nagle prowadziłam interes.
- Dam radę - powiedziałam, zanim zdążyłam się zastanowić.
Zuzia pisnęła i pobiegła do pokoju, pewnie pochwalić się koleżankom. A ja stałam z rękami w miodowym cieście i myślałam tylko o jednym. O Darku.
Wszystko zaczęło się dwa tygodnie wcześniej, przy niedzielnym obiedzie. Magda postawiła na stole moją puszkę z jeleniem, jeszcze po mamie, bo upiekłam pierwszą partię na próbę. Dariusz, mój zięć od piętnastu lat, wziął piernik, zastukał nim o blat i powiedział na cały pokój:
- Teściowa, to są kamienie z PRL-u. Na budowie by się przydały.
Wszyscy się zaśmiali. Magda też. Ja się uśmiechnęłam, bo co miałam zrobić. Mówił to co roku. Co roku tak samo stukał, co roku ten sam żart. I co roku - zauważyłam to dopiero znacznie później - sięgał po trzeciego.
Pierniki mojej mamy na początku są twarde. Tak ma być. Ciasto robi się w listopadzie, odstawia na parę tygodni, potem piecze, a pierniki muszą poleżeć w puszce z plasterkiem jabłka, żeby zmiękły. Kto je w pierwszy dzień, ten łamie zęby. Darek zawsze jadł w pierwszy dzień.
Tylko że tym razem Zuzia nie wytrzymała. Ma piętnaście lat i poczucie sprawiedliwości jak sędzia. Wieczorem zrobiła zdjęcie puszki na moim świątecznym obrusie i wrzuciła na grupę naszego osiedla na Zaodrzu. Podpisała: "Mój tata mówi, że pierniki babci to kamienie z PRL-u. Oceńcie sami. Babcia piecze z przepisu prababci".
Rano było czterysta komentarzy. Ludzie pisali, że to pierniki jak u ich mam, że takie pachniały w domu w osiemdziesiątym którymś, że czy można zamówić. Pani z czwartej klatki przyszła osobiście, z pustym słoikiem po ogórkach, bo puszki nie miała.
- Pani Lucyno, ja tylko za składniki zapłacę, dobrze? Bo wiem, że pani to nie sklep.
I tak to szło. Za składniki i za prąd, tyle brałam. Magda się martwiła, że sanepid, że skarbówka. Machałam ręką. Sąsiadka sąsiadce piernika nie upiecze?
Darek na grupie nic nie napisał. Ani słowa. W następną niedzielę nie przyszedł na obiad, Magda powiedziała, że ma nadgodziny. Wierzyłam. Pracuje w hurtowni budowlanej, przed świętami zawsze tam urwanie głowy.
W piątek przyjechał po Zuzię. Stanął w progu, w kurtce, z kluczykami w ręku, i długo patrzył na blachy rozłożone na każdym wolnym miejscu - na stole, na parapecie, na desce do prasowania.
- No, teściowa się dorobiła - mruknął. A potem, nie patrząc na mnie: - A w tym roku... też dostanę swoje dwa kilo?
Coś we mnie drgnęło. Piętnaście lat stukania piernikiem w stół. Piętnaście lat "kamieni".
Otworzyłam zeszyt, wzięłam długopis i powoli, tak żeby widział, dopisałam na samym dole: "Darek - 2 kg".
- Jesteś na liście - powiedziałam. - Za kawiarnią.
Zuzia parsknęła śmiechem. Darek nie. Pokiwał tylko głową, jakby coś przyjął do wiadomości, i pierwszy wyszedł do samochodu.
Następne dni zlały się w jeden. Wstawałam o piątej, piekarnik grzał do północy. Bolały mnie nadgarstki od wałkowania, w nocy budziłam się z zapachem goździków we włosach. Zuzia po szkole pakowała pierniki w woreczki i wiązała wstążką, Magda wpadała po pracy zmywać blachy. Sprawdzałam nazwiska w zeszycie jak kiedyś faktury - oddane, zapłacone, skreślone.
I tylko ten ostatni wiersz na dole strony mnie uwierał. Sama nie wiedziałam czemu.
Dziewiętnastego wieczorem zapakowałam dziesięć kilo dla kawiarni w kartony. Ciasta zostało mi akurat na dwa kilo. Postanowiłam, że upiekę je jutro, jak odpocznę. Albo pojutrze. Niech poczeka, jak wszyscy.
O dziewiątej ktoś zadzwonił do drzwi. Darek. Sam. Z siatką z Biedronki, w której był miód, mąka żytnia i trzy paczki przyprawy do piernika.
- Magda mówi, że teściowej się składniki kończą - powiedział do wycieraczki.
Wpuściłam go. Usiadł na taborecie, tym samym, na którym zawsze siadał mój Zbyszek, i patrzył, jak wałkuję. Potem bez słowa umył ręce i sięgnął po foremkę w kształcie gwiazdki.
Długo nic nie mówił. Wycinał równo, dokładnie, lepiej niż Zuzia. W końcu odłożył foremkę.
- Moja babcia w Nysie piekła takie same - powiedział cicho. - Z jabłkiem w puszce. Ojciec zawsze mówił, że to kamienie z PRL-u, a babcia go goniła ścierką po kuchni. To był taki... nasz żart. Rodzinny.
Odstawiłam wałek.
- Umarła, jak miałem dwanaście lat. Puszkę wzięła ciotka, przepisu nikt nie spisał. Przez dwadzieścia lat nie jadłem takiego piernika. A potem przyszedłem do was pierwszy raz na wigilię i... - przełknął ślinę. - Ugryzłem i myślałem, że się rozkleję przy stole. Przy obcych ludziach. No to powiedziałem to, co mówił ojciec.
- Darek...
- Te dwa kilo to nie dla chłopaków z pracy, jak Magdzie mówię. Trzymam w garażu, w puszce. Jem po jednym wieczorem. Do Wielkanocy starcza.
Siedziałam naprzeciwko niego z rękami w mące i nie mogłam wydusić słowa. Piętnaście lat. Piętnaście lat brałam za kpinę coś, co było najczulszym zdaniem, na jakie było go stać.
- Trzeba było powiedzieć po ludzku - wyszeptałam w końcu.
Wzruszył ramionami i uśmiechnął się krzywo.
- No przecież mówiłem. Co roku.
Piekliśmy do pierwszej w nocy. Darek pilnował piekarnika, ja smarowałam lukrem. Opowiadał o babci - że miała ręce szorstkie jak papier ścierny, że trzymała puszkę na szafie, żeby wnuki nie podbierały. Ja opowiadałam o mamie, która zapisała mi przepis na kartce wyrwanej z kalendarza w siedemdziesiątym ósmym. I nagle się okazało, że nasze babki i matki mieszały to samo ciasto w dwóch kuchniach, kilkadziesiąt kilometrów od siebie, nawet o tym nie wiedząc.
Jego miód i mąkę odstawiłam do spiżarki. Na przyszłoroczne ciasto.
Kawiarnia dostała swoje dziesięć kilo dwudziestego, tak jak obiecałam. Pani Ola zadzwoniła po świętach, że goście pytają, czy w przyszłym roku też będą. Powiedziałam, że zobaczymy.
Darek dostał swoje dwa kilo w puszce z jeleniem. Tej po mamie. Magda patrzyła na mnie jak na wariatkę, bo nikomu nigdy jej nie pożyczyłam.
- Mamo, przecież to twoja pamiątka.
- No właśnie - odpowiedziałam.
W wigilię, przy stole, Darek wziął piernik, zastukał nim o blat i spojrzał na mnie. Cała rodzina czekała na żart.
- Kamienie z PRL-u - powiedział. - Najlepsze, jakie są.
W tym roku już go na listę nie wpiszę. Ciasto robimy razem, w listopadzie. On przynosi miód.
