Wnuczka mieszka w moim mieszkaniu w Lublinie, "bo do uczelni pięć minut", a ja na razie u syna. W październiku przyszło ze spółdzielni rozliczenie wody: dopłata 1 140 złotych, zużycie jak na pięć osób

Wnuczka mieszka w moim mieszkaniu w Lublinie, "bo do uczelni pięć minut", a ja na razie u syna. W październiku przyszło ze spółdzielni rozliczenie wody: dopłata 1 140 złotych, zużycie jak na pięć osób. Zadzwoniłam do wnuczki. "Babciu, ja się po prostu dużo kąpię".

Przeliczyłam to trzy razy. Na kalkulatorze Grzegorza, na kartce, a potem jeszcze raz w głowie, bo czterdzieści lat uczyłam matematyki i kalkulatorom nigdy do końca nie ufałam. Wychodziło zawsze tak samo: od kwietnia do września w moim mieszkaniu na LSM-ie zużyto tyle wody, ile zużywa cała rodzina.

Siedziałam w kuchni u syna w Świdniku, a za ścianą Agnieszka suszyła włosy przed pracą. Pismo ze spółdzielni leżało obok kubka z herbatą, a na nim tłusta plama od masła, bo przyniosłam je ze skrzynki razem z bułkami. Odruchowo wybrałam numer Natalii.

- Babciu, no co ty, przecież wiesz, ja się po prostu dużo kąpię - zaśmiała się. Za szybko. - Wanna mnie relaksuje przed kolokwiami.

- Dziecko, żeby tyle wody zużyć, musiałabyś z tej wanny nie wychodzić.

- Oddam ci, serio. Z ostatniego stypendium. Muszę kończyć, mam zajęcia.

Rozłączyła się, a ja zostałam z telefonem w ręku i z tym dziwnym uczuciem, które zna każda matka i babcia. Kiedy dziecko kłamie, nie słychać tego w słowach. Słychać w oddechu.

Do Grzegorza przeprowadziłam się półtora roku temu, we wrześniu. Agnieszka wróciła na pełny etat do szpitala na Jaczewskiego, a najmłodszy, Filip, miał wtedy siedem lat i ktoś musiał go odbierać ze świetlicy.

Mieszkanie na LSM-ie stało puste, a Natalia - córka mojej córki Iwony - właśnie dostała się na psychologię na UMCS. Z Zamościa dojeżdżać codziennie nie mogła. Wszystko ułożyło się samo, aż za dobrze. Natalia dostała klucze, ja dostałam pokoik na poddaszu u syna i wnuka, który co rano wołał "babcia, gdzie moje skarpetki?".

Do siebie zaglądałam rzadko. Natalia zawsze mówiła: "Babciu, nie fatyguj się, ja ci przywiozę, co trzeba". I przywoziła. Słoiki, listy, raz moją ulubioną podomkę. Pomyślałam wtedy, jaka dobra dziewczyna. Teraz, z tym pismem w ręku, pomyślałam co innego.

Kiedy Grzegorz zszedł na śniadanie, położyłam przed nim rozliczenie.

- Zobacz. Jak na pięć osób.

Spojrzał, odłożył i zaczął smarować chleb. Za długo smarował.

- Mamo, może tam jakiś licznik nawalił. Zadzwoń do spółdzielni.

- Grzesiu. Ty coś wiesz.

- Nic nie wiem. - Wstał, chociaż nie zjadł. - Spóźnię się.

Wtedy już byłam pewna. Mój syn od dziecka nie umiał kłamać patrząc w oczy. Kiedy w trzeciej klasie stłukł szybę w szkole, przez tydzień jadł obiady z nosem w talerzu.

W sobotę rano nikomu nic nie powiedziałam. Wsiadłam w autobus do Lublina, przesiadłam się przy dworcu i o dziewiątej stałam pod swoją klatką na Grażyny. Klucze miałam w torebce. Zawsze je miałam. Na ławce przed blokiem siedziała pani Krysia z parteru i na mój widok zrobiła taką minę, jakby zobaczyła ducha.

- O, pani Danusia. A to córka już wie, że pani przyjechała?

- Która córka? - zapytałam, chociaż nogi zrobiły mi się jak z waty.

Na trzecie piętro szłam pieszo, bo windy nie chciałam. Przed drzwiami stały cztery pary butów. Dwie ogromne, chłopięce, w rozmiarze, którego Natalia na pewno nie nosiła. Pod wycieraczką ktoś zostawił piłkę. Z wnętrza czuć było smażoną cebulę i słychać było radio.

Otworzyłam.

Iwona stała przy kuchence w moim fartuchu w niebieskie kwiatki i lepiła pierogi. Na moim stole, na mojej ceracie, rozsypana była mąka. Na wersalce w pokoju spał Szymon, mój dwunastoletni wnuk, przykryty kocem, który sama kupiłam na targu przy Ruskiej. Kuba, starszy, wyszedł z łazienki z ręcznikiem na głowie i zamarł.

- Babcia - powiedział tylko.

Iwona odwróciła się powoli. Ręce miała białe od mąki i trzymała je w górze, jakby ktoś do niej celował.

- Mamo. Tylko nie zaczynaj.

Nie zaczęłam. Usiadłam na taborecie, bo nie dałabym rady stać. Kuba bez słowa zamknął się w łazience, a po chwili usłyszałam, że puścił wodę.

- Od kiedy? - zapytałam.

- Od Wielkanocy. - Iwona wytarła ręce w fartuch. - Chłopców przepisałam do szkoły po świętach. Dyrektorka była w porządku, nie robiła problemów.

- A Darek?

Zaśmiała się krótko, bez cienia wesołości.

- Darek ma kogoś. Od dwóch lat. Pani z hurtowni, w której robi. Dowiedziałam się w Wielki Czwartek, bo zostawił telefon na lodówce, a ona akurat napisała, czy przyjedzie do niej na święta. Do niej, mamo. Na święta.

Chciałam coś powiedzieć, ale nie wiedziałam co. Iwona mówiła dalej, cicho, żeby chłopcy nie słyszeli:

- On nie jest zły. Wiesz, że nie jest. Chłopakom niczego nie brakuje, płaci, dzwoni do nich. Ale ja nie mogłam już patrzeć, jak siada do kolacji i pyta, co w pracy. Natalka powiedziała: mamo, przyjedź do mnie, babcia i tak tu nie mieszka. Grzesiek pomógł przewieźć rzeczy.

- Dlaczego mi nie powiedziałaś?

Spojrzała na mnie długo. Na blacie leżał nieskończony pieróg, z którego wychodził farsz.

- Bo wiem, co byś powiedziała. To samo, co mówiłaś mi trzydzieści lat temu, kiedy przyjechałam do ciebie z Natalką na ręku po pierwszej awanturze. "Chłop to chłop, Iwonka. Rodzinę się trzyma. Ja z ojcem też nie miałam lekko i wytrzymałam."

Zabolało, bo to była prawda. Słowo w słowo.

Zdzisław w osiemdziesiątym dziewiątym miał kobietę z zakładów na Mełgiewskiej. Wiedziałam o tym ja, wiedziała jej siostra, wiedziała chyba połowa osiedla. Spakowałam wtedy walizkę i rozpakowałam ją tego samego wieczoru. Iwona miała dziewięć lat, Grzegorz cztery. Uznałam, że to cena, którą płaci matka.

Wytrzymałam dwadzieścia pięć lat, do jego śmierci, i przez te wszystkie lata byłam z siebie dumna. Nigdy nie przyszło mi do głowy, że moja córka patrzyła na to wszystko i wyciągnęła z tego jedną lekcję: że przed matką nie można płakać.

- Natalka wiedziała, że tyle tej wody wyjdzie? - zapytałam, bo nic innego nie przychodziło mi do głowy.

- Nie. Żadna z nas nie pomyślała. Chłopaki biorą prysznic po pół godziny, pralka chodzi codziennie. - Iwona nagle się uśmiechnęła, pierwszy raz. - A ja chyba najwięcej. Wiesz, mamo, łazienka to jedyne miejsce w tym mieszkaniu, gdzie można zamknąć drzwi. Odkręcasz wodę i nikt nie słyszy, że ryczysz.

Z łazienki dalej szumiała woda. Kuba siedział tam już kwadrans. Pomyślałam, że on też chyba nauczył się tego od matki.

Wstałam, umyłam ręce i stanęłam obok Iwony przy stolnicy. Wzięłam wałek. Przez chwilę lepiłyśmy w milczeniu, ona szybko i nierówno, ja tak, jak mnie nauczyła moja matka, z falbanką na brzegu.

- Ruskie? - zapytałam.

- Ruskie.

- Za mało pieprzu dałaś.

Zaśmiała się i rozpłakała jednocześnie, i nareszcie mogłam ją objąć.

W poniedziałek poszłam do spółdzielni i złożyłam nową deklarację - cztery osoby. Dopłatę zapłaciłam z oszczędności, które odkładałam "na czarną godzinę", bo jeśli to nie była czarna godzina, to nie wiem, jaka miała być. Iwona upiera się, że mi odda, i niech jej będzie, niech oddaje po trochu. Natalce powiedziałam tylko, że kłamie fatalnie i że to po wujku. Grzegorzowi nie powiedziałam nic, ale w niedzielę upiekłam jego ulubiony sernik, a on zrozumiał.

Do siebie na razie nie wracam. Iwona z chłopcami zostaje przynajmniej do końca roku szkolnego, a potem zobaczymy. Darek dzwoni do niej co parę dni. Ona odbiera, rozmawiają o synach. Czy do niego wróci, nie wiem. I pierwszy raz w życiu nie mówię jej, co powinna zrobić.

Myślałam, że uczę dzieci, jak przetrwać. A nauczyłam je tylko, jak płakać tak, żeby matka nie słyszała