Od roku codziennie od siódmej siedzę z Antosiem, bo córka z zięciem oboje na etatach. Na placu zabaw pani Basia z ósmego zapytała, ile mi córka oddaje z babciowego, bo jej synowa oddaje całe tysiąc pięćset. Wieczorem zapytałam córkę. "Mamo, to są pieniądze dla dziecka, nie dla babci".
Huśtawka skrzypiała przy każdym pchnięciu, a Antoś piszczał "jesce, babcia, jesce!" tak głośno, że gołębie podrywały się spod ławek. Pchałam jedną ręką, w drugiej trzymałam jego kubek z wodą, a w kieszeni miałam chusteczki, chrupki kukurydziane i klucze do mieszkania córki. Tak od roku wyglądały moje przedpołudnia na Retkini. Pięć dni w tygodniu, od siódmej rano.
- Pani Lucyno, mogę o coś zapytać? - Basia z ósmego piętra przysiadła na brzegu piaskownicy, nie spuszczając oka ze swojej Oliwki. - Ile pani córka oddaje z babciowego?
Pchnęłam huśtawkę mocniej, niż trzeba.
- Z czego?
- No z babciowego. Tysiąc pięćset dają, jak oboje rodzice pracują. Moja synowa oddaje mi całe. Dziesiątego każdego miesiąca, przelewem. Myślałam, że wszyscy tak robią.
Coś jej odpowiedziałam. Chyba, że u nas to inaczej. Basia pokiwała głową z tym uprzejmym współczuciem, którego człowiek nie znosi najbardziej.
Wracając z wózkiem pod górkę, liczyłam. Antoś skończył roczek w zeszłym maju. Kasia wróciła wtedy do biura rachunkowego, Bartek do serwisu klimatyzacji, a ja - zaraz po tym, jak przeszłam na emeryturę z piekarni przemysłowej na Widzewie, gdzie dwadzieścia lat prowadziłam zmianę - przejęłam wnuka. O programie słyszałam w telewizji. Ale nigdy nie przyszło mi do głowy pytać. To były ich sprawy.
Dwanaście miesięcy po półtora tysiąca. Osiemnaście tysięcy złotych.
Kasia odebrała Antosia o wpół do szóstej, jak zwykle zdyszana, z torbą z laptopem na ramieniu. Postawiłam przed nią herbatę z cytryną, której i tak nie zdążyła wypić.
- Kasiu... a to babciowe, co dostajecie... - zaczęłam, starając się, żeby to zabrzmiało lekko. - Basia z ósmego mówiła, że synowa jej wszystko oddaje.
Kasia zapinała Antosiowi kurtkę. Zamek się zaciął. Szarpnęła raz, drugi.
- Mamo, to są pieniądze dla dziecka, nie dla babci.
Powiedziała to spokojnie, nawet nie podnosząc głowy. Potem cmoknęła mnie w policzek, wzięła małego na ręce i wyszła. Drzwi trzasnęły tak samo jak zawsze. Tylko że tym razem słyszałam to trzaśnięcie jeszcze długo.
- No i masz - mruknął z pokoju Zdzisiek znad krzyżówki. - Ja bym się nie pytał.
- Ty byś się nigdy o nic nie pytał - odpowiedziałam i poszłam zmywać kubek, który był czysty.
Nie chodziło mi o pieniądze. Naprawdę. Ale od następnego dnia zaczęłam robić coś, czego sama się trochę wstydziłam. Wyjęłam z szuflady zeszyt w kratkę i zaczęłam zapisywać. Tak jak kiedyś na zmianie zapisywałam wydajność pieców. Banany, kaszka, jogurty. Sandałki, bo z poprzednich Antoś wyrósł, a Kasia "nie miała kiedy". Bilety do zoo. Plaster z dinozaurem. Syrop, kiedy kaszlał w kwietniu.
Nie po to, żeby komuś to podsunąć. Po to, żeby wiedzieć.
Pod koniec miesiąca zrobiło się z tego więcej, niż myślałam. Nie majątek, ale z mojej emerytury, która i tak ledwo starczała na rachunki i leki Zdziśka, to było czuć. Do tego kolano. Od zimy bolało przy każdym schodku. Termin do ortopedy na NFZ czekał od listopada, był na czwartek dwunastego czerwca, o dziesiątej. Zadzwoniłam do przychodni i przełożyłam. Bo kto by został z Antosiem?
W tym samym tygodniu Kasia trzy razy przyszła po siódmej. Bez telefonu. Raz Antoś zasnął mi na rękach w przedpokoju, a ja stałam z nim pół godziny, bo bałam się, że jak go położę, obudzi się i będzie płakał za mamą.
Basię spotkałam znowu w środę. Siedziała na ławce sama, Oliwka bawiła się w piasku.
- Pani Basiu - zagadnęłam, bo nie mogłam wytrzymać. - A z tym przelewem od synowej... to dobrze się pani z tym żyje?
Długo milczała. Potem wyjęła chusteczkę, choć nie płakała.
- Wie pani co... Na początku byłam dumna. A teraz to ja jestem u nich niania. Na Wielkanoc pojechali do jej matki. Bo tam rodzina, a u mnie... no, u mnie to praca. Synowa mi w niedzielę powiedziała, żebym Oliwce cukierków nie dawała, bo "płacimy za zdrową opiekę". - Złożyła chusteczkę na pół, potem jeszcze raz. - Płacimy. Tak powiedziała.
Wróciłam do domu i długo siedziałam nad tym zeszytem.
W niedzielę Kasia przyszła na obiad sama. Bartek pojechał z Antosiem do swojej matki pod Zgierz. Zjadłyśmy rosół, potem schab, a kiedy Zdzisiek poszedł się położyć, położyłam zeszyt na ceratę.
- Nie chcę twoich pieniędzy - powiedziałam od razu, zanim zdążyła cokolwiek pomyśleć. - Ale chcę, żebyś wiedziała. I chcę, żebyś mi powiedziała, co miałaś na myśli z tym "nie dla babci". Bo ja to słyszę od tygodnia.
Kasia przewracała kartki powoli. Banany. Sandałki. Syrop. Przy wpisie "ortopeda - przełożone" zatrzymała palec. Zaczerwieniła się po same uszy, jak wtedy, kiedy była mała i przynosiła dwóję.
- Mamo, czemu nic nie mówiłaś?
A kiedy? O wpół do szóstej, jak zapinasz kurtkę w biegu?
Odłożyła zeszyt. Długo patrzyła w okno, na balkony z pelargoniami.
- Pamiętasz babcię Zosię? - zapytała wreszcie. - Jak mnie pilnowała, kiedy ty miałaś zmiany?
Pamiętałam. Teściowa brała ode mnie co miesiąc kopertę. Tak się umówiłyśmy, bo pracowałam na trzy zmiany, a Zdzisiek jeździł w trasy. A potem, na komunii Kasi, przy całej rodzinie, po trzecim kieliszku powiedziała głośno: "Ja tę dziewczynę wychowałam. Matka tylko płaciła". Przepłakałam pół przyjęcia w łazience.
- Siedziałam wtedy pod drzwiami tej łazienki - powiedziała Kasia cicho. - W białej sukience. I słyszałam, jak płaczesz. Mamo, ja sobie wtedy obiecałam, że nigdy nie będę płacić za to, że ktoś kocha moje dziecko. Żeby nikt nigdy nie mógł ci powiedzieć, że ty tylko... że to za pieniądze. Ani żebym ja nie mogła tego powiedzieć tobie.
Siedziałam jak wmurowana. Dwadzieścia lat z okładem, a ona to w sobie nosiła.
- A pieniądze? - zapytałam, bo musiałam.
- Połowa idzie na ratę, po ostatnich podwyżkach nie dawaliśmy rady. Druga połowa leży na koncie Antosia. Do miejskiego przedszkola się nie dostał, od września idzie do prywatnego. Babciowe się kończy, jak skończy trzy lata. - Potarła oczy. - Powiedziałam to głupio. Wiem. Chciałam powiedzieć "to nie zapłata dla ciebie", a wyszło "to nie dla ciebie".
Najpierw było mi jej żal. Potem żal mi było siebie z tamtej łazienki. A potem, nie wiem skąd, zrobiło mi się po prostu lżej.
- Kasiu. Ja nie jestem babcia Zosia. I ty nie jesteś mną sprzed dwudziestu lat - powiedziałam. - Nie chcę pensji. Ale nie chcę też dokładać do jogurtów z emerytury i przekładać lekarza. To nie jest miłość. To jest głupota.
Ustaliłyśmy to przy tym samym stole, przy wystygłej herbacie. Kasia co miesiąc zostawia mi kopertę z napisem "Antoś" - na zakupy, bilety, wszystko, co dla niego. Ja z niej nie rozliczam się z niczego. A jak się spóźnia, dzwoni. Zawsze.
- I na ortopedę jedziesz - dodała, wyjmując telefon. - Kiedy ci dadzą nowy termin, biorę urlop. Na cały dzień.
W poniedziałek Basia zapytała mnie na placu zabaw, czy się dogadałyśmy z córką.
- Dogadałyśmy - odpowiedziałam.
- I ile pani daje?
Popatrzyłam na Antosia, który właśnie wdrapywał się na zjeżdżalnię od złej strony.
- Tyle, ile trzeba - powiedziałam. I poszłam go pchać na huśtawce, bo znowu wołał "jesce".
