Obiady w szkole dla wnuczki opłacam od września ja - "oddam ci z premii, mamo". Przelewy zapisuję w kalendarzu z apteki, na ostatniej stronie. Wczoraj podsumowałam: dziewięćset osiemdziesiąt złotych. Premia była w październiku, córka wrzuciła zdjęcia z Zakopanego.
Ostatnia strona kalendarza z apteki jest podpisana "Notatki". Ktoś w drukarni pewnie myślał, że ludzie będą tam zapisywać numery do przychodni albo daty szczepień na grypę. Ja zapisuję przelewy.
"Obiady Zuzia - wrzesień". "Obiady Zuzia - październik". "Obiady Zuzia - listopad". Obok kwoty, równiutko, w słupku, tak jak przez trzydzieści lat zapisywałam cudze faktury w spółdzielni mleczarskiej.
Wczoraj wieczorem, przy herbacie z cytryną, podkreśliłam ten słupek dwiema kreskami i dodałam. Dziewięćset osiemdziesiąt złotych. Policzyłam drugi raz, bo długopis mi się trząsł w palcach. Nie pomyliłam się. Emerytowana księgowa nie myli się przy trzech liczbach.
Potem otworzyłam telefon i jeszcze raz obejrzałam zdjęcia z Zakopanego.
Magda wrzuciła je w ostatni weekend października. Krupówki w słońcu. Gubałówka, a za nią Tatry, sine jak na pocztówce. Talerz kwaśnicy na drewnianym stole. I na jednym zdjęciu męska ręka na jej ramieniu, w granatowej kurtce - Paweł, ten nowy, o którym wiedziałam tyle, że jest "porządny" i że jeździ na tiry do Holandii. Pod zdjęciami ponad czterdzieści serduszek. Mojego wśród nich nie było.
We wrześniu zadzwoniła drugiego, zaraz po rozpoczęciu roku.
- Mamo, mam prośbę, ale tylko na chwilę. Szkoła chce za obiady z góry, do dziesiątego, a ja po wakacjach jestem na zero. Zapłacisz? Oddam ci z premii. W październiku dostajemy za kwartał, na sto procent.
- Zapłacę. Przyślij numer konta.
- Jesteś złota. Z premii, mamo, naprawdę.
Na początku października zadzwoniła znowu, krócej. "Mamo, jeszcze ten jeden miesiąc, premia już za chwilę". A w listopadzie nikt do mnie nie dzwonił. Dziewiątego sama usiadłam do komputera, wpisałam numer firmy cateringowej z pamięci i kliknęłam "wyślij". Dopiero kiedy odłożyłam myszkę, dotarło do mnie, że nikt mnie o to nie prosił. Po prostu tak już było. Babcia płaci za obiady. Jak za prąd. Jak za abonament w telewizji.
Wtedy wyjęłam kalendarz.
We wtorki i czwartki odbieram Zuzię ze szkoły na Retkini, bo Magda pracuje w biurze spedycji do szesnastej, a świetlica kończy wcześniej, niż zamyka się jej komputer. Dzisiaj był wtorek. Zuzia wybiegła z plecakiem w jednorożce, cmoknęła mnie w policzek i od razu pognała na zjeżdżalnię. Usiadłam na ławce i znowu otworzyłam te zdjęcia. Nie wiem, po co. Jak się drapie strup.
- Babciu, a ty wiesz, że dzisiaj była pomidorowa z ryżem? - krzyczała z drabinki. - Ja nie lubię z ryżem, ale zjadłam!
Zjadłaś, kochanie. Za trzysta kilkadziesiąt złotych miesięcznie z babcinej emerytury, która i tak ledwo starczała na rachunki.
I zaraz potem zrobiło mi się wstyd tej myśli. Bo ja przecież nie jestem taka. Ja sobie przysięgłam, że nigdy taka nie będę.
Moja mama, Stefania, miała zeszyt w kratkę. Trzymała go w szufladzie meblościanki, pod obrusem na Wigilię. Kiedy w wieku dziewiętnastu lat poszłam do pierwszej pracy, zobaczyłam w nim swoje imię. "Jola - buty zimowe - 120 zł". "Jola - płaszcz z Domu Towarowego - 340 zł".
Rzeczy, które mi kupiła, kiedy byłam jeszcze w szkole. Pamiętam, jak stałam przy tej szufladzie i czułam się jak lokatorka, która zalega z czynszem we własnym domu. Oddałam co do grosza. A kiedy oddałam, mama skreśliła wszystko i dopisała na dole: "Jola - oddała. Dobra dziewczyna".
Czterdzieści pięć lat nosiłam w sobie to "dobra dziewczyna". I obiecałam sobie, że u mnie w domu nikt nigdy nie będzie niczego liczył.
A teraz siedziałam z kalendarzem z apteki w torebce. Sześćdziesiąt cztery lata, a ja dalej nie wiedziałam, czy jestem lepsza od własnej matki, czy tylko głupsza.
Magda przyjechała po Zuzię koło piątej. Weszła z zimnym powietrzem na klatce, w nowej puchowej kurtce, i od progu podała mi coś zawiniętego w folię.
- Mamo, to dla ciebie. Oscypek. Z Zakopanego, wiesz, byłam z Pawłem. Zapomniałam ci dać, leżał w lodówce, ale one się długo trzymają.
Stałam w przedpokoju z oscypkiem w ręku. Ciepły jeszcze od jej torby. Ładnie pachniał wędzonym. Zuzia w pokoju oglądała bajkę, słychać było jakąś piosenkę o psach ratownikach.
- Siądź na chwilę - powiedziałam. - Herbaty?
- Mamo, ja na sekundę, Zuzia jutro na ósmą...
- Siądź, Magda.
Musiała coś usłyszeć w moim głosie, bo usiadła. Wyjęłam z torebki kalendarz, otworzyłam na ostatniej stronie i położyłam przed nią na ceracie. Nic nie mówiłam. Patrzyłam, jak czyta. Jak jej oczy zjeżdżają w dół słupka i zatrzymują się na podwójnej kresce.
Cisza trwała tak długo, że czajnik zdążył się wyłączyć.
- Ty to zapisujesz? - zapytała w końcu. Cicho, prawie szeptem.
- Zapisuję.
- Jak babcia Stefa.
Tylko tyle. A mnie się zrobiło gorąco od karku aż po czoło. Bo ona tego zeszytu nie widziała nigdy, ale opowiadałam jej. Wiele razy. Że u nas w domu się nie liczy, bo babcia liczyła i to było straszne.
- Wiem - powiedziałam. - Jak babcia Stefa.
Magda odsunęła kalendarz palcem. Potem przysunęła go z powrotem.
- Ta premia była o połowę mniejsza - zaczęła, patrząc w ceratę. - Zmienił się kierownik, ściął wszystkim. Zapłaciłam zaległy gaz, bo przyszło upomnienie. Zuzi buty na zimę, bo z zeszłorocznych wyrosła. Okulary jej trzeba było wymienić. A Zakopane... Paweł zapłacił pensjonat. Ja tylko benzynę i jedzenie. I myślałam... - urwała. - Myślałam, że mama poczeka. Mama zawsze czeka.
Wzięła głęboki oddech i dopiero wtedy na mnie spojrzała.
- Trzy lata, mamo. Trzy lata od rozwodu nikt mnie nigdzie nie zabrał. Bartek płaci alimenty, jak sobie przypomni. Ja wstaję o szóstej, wracam, odrabiam z Zuzią lekcje, zasypiam przy telewizorze. I nagle ktoś mówi: jedziemy w góry, na dwa dni. Wiedziałam, że to nie w porządku wobec ciebie. Wiedziałam. Ale tak bardzo chciałam pojechać.
Miała łzy w oczach. I była w tym taka podobna do mnie z dziewiętnastu lat, przy tamtej szufladzie, że aż zabolało.
Mogłam powiedzieć: daj spokój, nic się nie stało. Tak bym powiedziała jeszcze tydzień temu. Ale wtedy za miesiąc byłoby tysiąc trzysta, a za pół roku nie wiedziałabym już, czy kocham córkę, czy jestem na nią obrażona. A tego naprawdę się bałam - nie straty pieniędzy, tylko tego, że ten słupek zamieni się we mnie w coś, czego już nie da się skreślić.
- Słuchaj mnie - powiedziałam. - Cieszę się, że pojechałaś. Naprawdę. Ale od grudnia obiady płacisz ty. A te dziewięćset osiemdziesiąt oddasz. W ratach, ile dasz radę.
- Ile? - zapytała, jakby nie wierzyła, że mówię poważnie.
- Siedem razy sto czterdzieści - odpowiedziałam od razu. Liczby zawsze przychodzą mi szybciej niż słowa. - Do czerwca. Na koniec roku szkolnego będziemy kwita.
Magda wyjęła telefon. Coś postukała, długo, z przygryzioną wargą. Potem obróciła ekran w moją stronę. Zlecenie stałe, dziesiątego każdego miesiąca, sto czterdzieści złotych. W tytule wpisała: "Obiady Zuzi - oddaję, mamo".
Nie płakałam. Zrobiłam jej tę herbatę, a potem przyszła Zuzia i zapytała, czemu mama ma czerwone oczy. Magda powiedziała, że od wiatru.
Kiedy wyszły, długo siedziałam nad kalendarzem. Myślałam o mamie Stefanii. Nie przebaczyłam jej tamtego zeszytu - nie wiem, czy kiedykolwiek przebaczę. Ale pierwszy raz pomyślałam, że ona też pewnie nie liczyła ze skąpstwa. Liczyła, żeby nie zacząć nas nienawidzić. Tylko nikt jej nie nauczył, że liczbę można położyć na stole i porozmawiać, zamiast trzymać ją w szufladzie pod wigilijnym obrusem.
Oscypka zjadłyśmy z Zuzią w czwartek na podwieczorek. Był dobry.
W aptece na rogu już rozdają kalendarze na przyszły rok. Wezmę jeden. I zanim wpiszę do niego czyjekolwiek imieniny, na ostatniej stronie zapiszę: "Zostało osiemset czterdzieści". Tym razem to będzie słupek, który maleje.
