Mama zmarła w czerwcu. W banku pani z okienka powiedziała, że na książeczce jest dyspozycja na wypadek śmierci: dwadzieścia osiem tysięcy dla syna, Tadeusza W. z Gorzowa. Mama miała tylko nas dwie, córki

Mama zmarła w czerwcu. W banku pani z okienka powiedziała, że na książeczce jest dyspozycja na wypadek śmierci: dwadzieścia osiem tysięcy dla syna, Tadeusza W. z Gorzowa. Mama miała tylko nas dwie, córki. Z Gorzowa wyjechała w 1972 roku, jako dziewiętnastolatka, i nigdy tam nie wróciła.

- Jest jeszcze dyspozycja na wypadek śmierci - powiedziała pani z okienka i lekko przekręciła monitor do siebie, jakby chciała go przed nami zasłonić. - Dwadzieścia osiem tysięcy złotych. Dla syna. Tadeusz W., Gorzów Wielkopolski.

Iwona parsknęła. Krótko, nerwowo, tak jak się parska na złą wiadomość w telewizji.

- Pani coś pomyliła. Mama nie ma syna. Ma nas dwie.

Pani sprawdziła jeszcze raz. Powoli przeczytała datę złożenia - marzec 2019 - i dodała już ciszej, że podpis jest mamy, wzór się zgadza, a dyspozycję przyjmowała jej koleżanka z tego samego oddziału. Potem przesunęła po blacie wydruk i zapytała, czy w sprawie reszty pieniędzy mamy już postanowienie o nabyciu spadku.

Nie miałyśmy. Miałyśmy akt zgonu, dwa dowody osobiste i nagle zero pojęcia, kim była kobieta, którą pochowałyśmy trzy tygodnie wcześniej.

Na Głogowskiej było trzydzieści stopni. Iwona wyjęła z torebki papierosy, choć rzuciła dziesięć lat temu, i zapaliła przy samym bankomacie.

- Ktoś ją omotał, Gośka. Mówię ci. Te telefony na wnuczka, na policjanta... Pół osiedla tak straciło.

- Na wnuczka nie zakłada się dyspozycji w banku. Trzeba przyjść, podać pesel tej osoby, podpisać.

- No to tym bardziej! Ktoś ją tam przyprowadził za rękę.

Nie odpowiedziałam. Patrzyłam na tramwaj skręcający przy dworcu i myślałam o Gorzowie. Mama się tam urodziła. Wiedziałyśmy to tak, jak się wie, że ktoś ma grupę krwi A plus - informacja z dowodu, nic więcej. Kiedy w dziewięćdziesiątym szóstym zmarł dziadek, mama wysłała wieniec pocztą kwiatową i poszła tego dnia normalnie do pracy, na pakowanie w Lechii. Miałam siedemnaście lat i uważałam, że to okrucieństwo. Powiedziałam jej to w oczy.

- Tam nie ma po co jeździć - odpowiedziała, nie podnosząc głowy znad obierek. - Tam niczego mojego nie ma.

I wtedy, przy tym bankomacie, przypomniałam sobie mężczyznę z pogrzebu.

Stał na Junikowie z tyłu, przy cudzym grobie, z jedną białą różą. Wysoki, siwy, w marynarce za ciepłej na czerwiec. Nie podszedł z kondolencjami. Kiedy grabarze zaczęli zasypywać, odwrócił się i poszedł alejką w stronę bramy. Wzięłam go za kogoś z dawnej pracy mamy. Nawet o nim nie pomyślałam drugi raz.

Wieczorem pojechałam do jej mieszkania na Winogradach. Czwarte piętro bez windy, zapach kremu Nivea i pasty do podłóg, którą mama pastowała jeszcze w maju, choć ledwo się już schylała. Telefon leżał w szufladzie meblościanki, owinięty w ściereczkę do okularów. Kod znałam - data urodzin Iwony.

W połączeniach: Iwona, ja, przychodnia, Iwona, ja. I "Tadek". Co niedzielę, o ósmej wieczorem, tak daleko wstecz, jak telefon pamiętał. Ostatni raz trzy dni przed tym, jak zasnęła i już się nie obudziła. Czterdzieści jeden minut.

O ósmej w niedzielę mama "oglądała film" i prosiła, żeby nie dzwonić. Śmiałyśmy się z Iwoną, że na starość zrobiła się kinomanką.

Iwona mieszka dwie klatki dalej. Kiedy jej pokazałam telefon, długo nic nie mówiła. Potem wstała i zaczęła wycierać czysty już blat.

- Ja jej co sobotę wnosiłam zakupy na czwarte piętro. Ziemniaki, wodę, wszystko. Dwa lata. A ona w niedzielę siadała i gadała czterdzieści minut z jakimś Tadkiem.

- Iwona, przecież nie chodzi o pieniądze...

- Wiem, że nie chodzi o pieniądze! - Rzuciła ścierkę do zlewu. - Chodzi o to, że ja jej w ogóle nie znałam. Albo ona mnie nie chciała znać na tyle, żeby powiedzieć.

Zadzwoniłam w niedzielę. Specjalnie o ósmej. Odebrał po pierwszym sygnale i przez dłuższą chwilę oddychał tylko w słuchawkę.

- Pani Małgorzata, prawda? - zapytał w końcu. - Ta od biologii.

Wiedział, że uczę w liceum. Wiedział, że Iwona ma dwóch synów i że starszy studiuje w Gdańsku. Wiedział o nas wszystko.

Spotkaliśmy się w sobotę na Junikowie. Przywiózł chryzantemę w doniczce, choć był lipiec, i od razu się zmieszał, że głupio. Usiedliśmy na ławce przy grobie mamy. Miał jej ręce. Zobaczyłam to od razu - te same szerokie paznokcie, ten sam sposób trzymania jednej dłoni w drugiej.

Mówił niechronologicznie, przeskakując, jakby latami składał tę historię w głowie i wciąż nie wiedział, od której strony się ją opowiada. Mama zaszła w ciążę w siedemdziesiątym pierwszym, z chłopakiem z technikum. Urodziła w lutym. Jej ojciec postawił sprawę jasno: albo dziecko, albo dom. Matka tamtego chłopaka, pani Stefania, wzięła małego do siebie. Chłopak po roku wyjechał na Śląsk, do kopalni, i słuch o nim zaginął. A mama, dziewiętnastoletnia, z jedną walizką, pojechała do Poznania.

- Babcia mi mówiła, że matka umarła przy porodzie - powiedział Tadeusz i patrzył na swoje buty. - Nie mam do niej żalu. Do babci. Ona chciała, żebym miał spokój, a nie dziurę.

Po śmierci pani Stefanii w 2016 roku znalazł w szafie pudło po butach. Kartki na każde urodziny, od siedemdziesiątego trzeciego do osiemdziesiątego któregoś. Nieotwarte. Na odwrocie adres nadawcy - ten sam blok na Winogradach.

- Napisałem list. Trzy tygodnie nic. Myślałem, że już nie żyje albo nie chce. A potem zadzwoniła i przez pierwsze pięć minut tylko płakała. Ja też. Dwóch starych ludzi ryczy do telefonu i nic nie mówi.

Przyjeżdżał do Poznania trzy, cztery razy w roku. Spotykali się nad Maltą, w kawiarni przy Kaponierze, raz w palmiarni. Ona do Gorzowa nie przyjechała nigdy, choć prosił.

- Mówiła, że tam ją oddano razem ze mną. Że jak wysiądzie na tym dworcu, to znowu będzie miała dziewiętnaście lat.

Zapytałam o pieniądze. Zobaczyłam, że nie wie. Naprawdę nie wie. Zbladł, a potem pokręcił głową.

- Nie. Ja od niej nic nie chciałem. Ja jeżdżę czternastką po Gorzowie, mam swoje, dzieci odchowane. Dostałem więcej, niż myślałem, że w życiu dostanę.

- To nie jest pana decyzja - powiedziałam. Sama się zdziwiłam, jak twardo. - I nie moja. Ona to zrobiła w banku, przy okienku, z podpisem. Mama nigdy niczego nie robiła przypadkiem.

Długo milczał. Potem zapytał to, czego się bałam:

- Pani siostra mnie nienawidzi?

- Pani siostra nienawidzi tego, że mama jej nie powiedziała.

- Chciała. - Potarł kciukiem wierzch dłoni, zupełnie jak ona. - Co roku przed Wigilią mówiła: w tym roku im powiem. I nie mówiła. Bała się, że jak powie, to wy już zawsze będziecie widzieć w niej tę dziewczynę, co zostawiła dziecko. A nie waszą mamę.

W sierpniu przyszedł SMS: "Odebrałem w banku. Inaczej nie umiem tego przyjąć, niż że to od niej. Dziękuję. T." Pokazałam Iwonie. Wzruszyła ramionami i powiedziała tylko: no i proszę.

Przez wrzesień opróżniałyśmy mieszkanie na Winogradach. Iwona pakowała kuchnię, ja szafę. W pewnym momencie usłyszałam, że przestała stukać garnkami. Siedziała na taborecie z blaszaną tortownicą na kolanach.

- Ona co roku trzeciego lutego piekła sernik - powiedziała. - Bez okazji. Pytałam, z jakiej racji, to mówiła, że tak sobie, bo zima i trzeba coś słodkiego. Myślałam, że dla mnie, bo ja lubię sernik.

Tadeusz urodził się trzeciego lutego. Nie musiałam jej tego mówić. Już wiedziała.

Pierwszego listopada na Junikowie był tłok, zapach wosku i mokrych liści. Tadeusz znowu stał z tyłu, przy cudzym grobie, z chryzantemą w doniczce - tym razem przynajmniej w porę. Zanim zdążyłam cokolwiek zrobić, Iwona wyjęła z siatki trzeci znicz i podeszła do niego. Stali chwilę naprzeciw siebie, obcy ludzie z tymi samymi rękami.

- Zapal pierwszy - powiedziała. - Jesteś najstarszy.

Mama nigdy nie wróciła do Gorzowa. Ale w Zaduszki Gorzów przyjechał do niej. I tym razem nikt go nie odesłał.