Co miesiąc daję siostrze siedemset złotych dla mamy - mama nie ma konta, a siostra jeździ do niej w soboty. Na imieninach mamy sąsiad z naprzeciwka powiedział mi przy torcie: "Dobrze, że chociaż Ela, bo na drugą córkę mama liczyć nie może"

Co miesiąc daję siostrze siedemset złotych dla mamy - mama nie ma konta, a siostra jeździ do niej w soboty. Na imieninach mamy sąsiad z naprzeciwka powiedział mi przy torcie: "Dobrze, że chociaż Ela, bo na drugą córkę mama liczyć nie może". Mama dolała mi herbaty i nie podniosła oczu.

Pan Zdzisław powiedział to z ustami pełnymi tortu bezowego. Patrzył na mnie znad okularów, spokojnie, z tą pewnością siebie, na jaką stać tylko osiemdziesięcioletnich wdowców, którzy uważają, że wszystko już w życiu widzieli.

- Dobrze, że chociaż Ela tu zagląda. Bo na drugą córkę to Zosia liczyć nie może.

Tą drugą córką byłam ja. Siedziałam naprzeciwko niego, z łyżeczką zawieszoną nad talerzykiem, i czułam, jak mi ciepło wchodzi na szyję. Mama sięgnęła po dzbanek, dolała mi herbaty, choć miałam jeszcze pół szklanki, i patrzyła na obrus. Na szydełkową serwetkę, na kryształową cukiernicę, na bzy w wazonie. Wszędzie, tylko nie na mnie.

Z kuchni dobiegało brzęczenie talerzy. Ela kroiła drugą blachę sernika. Słyszała? Musiała słyszeć - drzwi były otwarte, a pan Zdzisław nigdy nie mówił cicho.

Nic nie powiedziałam. Upiłam łyk herbaty, która była za słodka, bo mama zawsze słodzi za wszystkich, i zaczęłam w myślach liczyć. Trzy lata. Trzydzieści sześć przelewów. W tytule zawsze to samo: "dla mamy". Siedemset złotych co miesiąc, dziesiątego, zaraz po wypłacie.

To Ela to wymyśliła, po tym jak mama dostała wylewu - lekkiego, ale takiego, po którym przestała sama chodzić na zakupy.

- Po co masz wysyłać przekazy i płacić za to - mówiła mi wtedy przez telefon. - Ja i tak jeżdżę w soboty. Kupię jej leki, zrobię zakupy, rachunki zapłacę. Mama konta nie założy, sama wiesz, jaka jest.

Wiedziałam. Mama trzymała emeryturę w puszce po herbacie, a listonoszowi otwierała dopiero po trzecim dzwonku, żeby nie wyglądało, że czeka.

Mieszkam we Wrocławiu od trzydziestu lat. Jestem szefową zmiany w fabryce kosmetyków, pracuję w systemie, w którym wolna sobota zdarza się raz na kilka tygodni, a do mamy, do Kielc, jedzie się cztery godziny w jedną stronę. Przyjeżdżałam na święta, na Wielkanoc i na imieniny, piętnastego maja, na Zośkę. Ela mieszka w Masłowie, kwadrans samochodem. Tak się po prostu ułożyło. Przynajmniej tak myślałam.

Kiedy goście zaczęli się zbierać, poszłam do kuchni. Ela stała przy zlewie z rękami w pianie. Miała pięćdziesiąt osiem lat, cztery więcej ode mnie, i od kiedy pamiętam, nosiła włosy spięte w ten sam niedbały kok.

- Słyszałaś Zdzisława? - zapytałam.

- Zdzisław gada, co mu ślina na język przyniesie. - Nie odwróciła się. - Podaj mi ścierkę.

- Ela. Mama wie, od kogo są te pieniądze?

Talerz zatrzymał się w jej dłoniach. Woda kapała z niego do zlewu, kropla po kropli. Długo.

- Mama nigdy nie pytała - powiedziała w końcu.

- Ale ja pytam.

Odstawiła talerz na suszarkę, wytarła ręce w fartuch, a potem w spodnie, jakby fartuch nie wystarczył. I wtedy na mnie spojrzała.

- Nie, Iwona. Nie wie. Założyła, że to ode mnie. A ja nie wyprowadziłam jej z błędu.

Zrobiło mi się słabo. Oparłam się o lodówkę, na której wisiała kartka z numerem do przychodni i magnes z Ustki.

- Brałaś coś dla siebie?

- Nie. - Powiedziała to tak szybko i tak twardo, że jej uwierzyłam. - Każdy grosz idzie na nią. Mam paragony w samochodzie, w schowku, możesz zobaczyć. Leki, zakupy, ten ciśnieniomierz, nowe kapcie, bo w starych się potykała. Wszystko.

- To dlaczego?

Ela zaśmiała się krótko, bez wesołości.

- Bo przez całe życie słyszałam, że Iwonka ma głowę. Iwonka się wybiła. Iwonka we Wrocławiu, Iwonka kierowniczka. A ja co? Ja jej obcinam paznokcie u nóg, bo sama już się nie schyli. Ja ją kąpię w sobotę i suszę jej włosy. Ja słucham, jak narzeka na ciebie, że nie dzwonisz, a potem, jak zadzwonisz, to przez tydzień opowiada sąsiadkom, jaka jesteś zapracowana i ważna. - Głos jej się załamał. - I przez trzy lata pierwszy raz w życiu byłam tą, która daje. Nie tą, która podciera. Tą, która daje. Wiesz, jak mama na mnie wtedy patrzyła?

Nie wiedziałam. Nigdy nie byłam w tej kuchni w zwykłą sobotę.

- A Zdzisław? - zapytałam cicho. - Mówiłaś mu coś o mnie?

- Nic złego. Przysięgam. Tylko... nic dobrego też nie mówiłam. Ludzie sami sobie dopowiedzieli.

Wyszłam z kuchni bez słowa. Mama siedziała w pokoju przy oknie, w fotelu, który pamiętam jeszcze z czasów, kiedy tata oglądał w nim mecze. Za szybą kwitły kasztanowce, a na balkonie pana Zdzisława naprzeciwko suszyły się jego koszule. Usiadłam na wersalce obok.

- Mamo, te pieniądze, co Ela ci...

- Wiem, Iwonka.

Powiedziała to tak spokojnie, że przez chwilę myślałam, że się przesłyszałam.

- Co wiesz?

- Że od ciebie. Od początku wiem. - Wygładzała spódnicę na kolanach, palcami, które już trochę drżały. - Pamiętasz, na święta pytałaś przez telefon, czy Ela kupiła mi ten ciśnieniomierz "z twoich". Myślałaś, że nie słyszę, bo telefon trzymała ona. Ale ja słyszę, dziecko. Ela by nigdy nie miała na taki ciśnieniomierz. Grzesiek u niej od dwóch lat bez stałej roboty.

- To dlaczego... Mamo, przecież Zdzisław przy wszystkich...

- Dlatego nie mogłam na ciebie patrzeć. - Dopiero teraz podniosła wzrok. Oczy miała mokre. - Bo się wstydziłam. Że pozwalam. Że ludzie gadają, a ja siedzę i milczę. Ale ty masz wszystko, Iwonka. Męża, mieszkanie, pracę, w której cię szanują. A Ela ma mnie. Tylko mnie. Pomyślałam, że niech chociaż to ma.

Chciałam krzyczeć. Że ja też coś chciałam mieć - choćby to, żeby moja własna matka nie pozwalała obcemu człowiekowi mówić o mnie przy torcie, że na mnie liczyć nie można. Zamiast tego zapytałam tylko:

- A ja co mam od ciebie, mamo?

Nie odpowiedziała. Wzięła moją rękę w swoje obie i trzymała. Siedziałyśmy tak, aż z kuchni przestała lecieć woda.

Wracałam do Wrocławia w nocy. Przez pierwsze dwie godziny byłam wściekła na nie obie. Przez następne dwie zrozumiałam, że Ela niczego mi nie ukradła. Ukradła tylko to, czego ja przez lata nie umiałam dać: obecność. A mama nie wybierała między nami. Wybrała tę, która bardziej się chwiała.

W poniedziałek poszłam do kierownika i zamieniłam grafik. Jedna sobota w miesiącu - moja. Zadzwoniłam do Eli.

- Pieniądze idą dalej, tak jak szły - powiedziałam. - Ale co czwartą sobotę jadę ja. A ty masz wolne. Jedź z wnukiem nad zalew, idź do fryzjera, śpij do dziesiątej. Cokolwiek.

Po drugiej stronie długo była cisza.

- Nie musisz - powiedziała w końcu.

- Wiem. Chcę.

Pierwszy raz przyjechałam w czerwcu. Wnosiłam siatki na trzecie piętro, kiedy otworzyły się drzwi naprzeciwko. Pan Zdzisław stanął w progu w kapciach i podkoszulku i patrzył na mnie, na torby, na kalafior wystający z jednej z nich.

- Dzień dobry, panie Zdzisławie - powiedziałam. - Ta druga córka.

Coś tam mruknął i zamknął drzwi, ale nie od razu.

Mama czekała w kuchni. Nastawiła wodę, wyjęła dwie szklanki w koszyczkach i nalała mi herbaty. A potem usiadła naprzeciwko i patrzyła na mnie. Tym razem przez cały czas.