Mąż umarł w czwartek, na działce, przy przycinaniu jabłonki. W dniu pogrzebu jego telefon zapiszczał mi w torebce przypomnieniem z kalendarza: "USG połówkowe - Kasia, 15:30, wziąć wolne". O 15:40 zadzwoniła Kasia.
Telefon Ryszarda zapiszczał mi w torebce akurat wtedy, kiedy kelnerka roznosiła sernik. Stypa w restauracji przy Alejach dobiegała końca, ciotka Basia trzeci raz opowiadała, jak Rysio w wojsku przeniósł ją na rękach przez kałużę, a ja wyciągnęłam ten jego porysowany telefon tylko po to, żeby go wyciszyć.
Na ekranie świeciło przypomnienie z kalendarza: "USG połówkowe - Kasia, 15:30, wziąć wolne".
Patrzyłam na to dłuższą chwilę. Kasia. W rodzinie nie mieliśmy żadnej Kasi. Synowa to Ania, córka Magda, wnuk Kuba. Pomyłka, pomyślałam, może coś mu się zapisało od kolegi z kolei. Wrzuciłam telefon z powrotem do torebki i podałam ciotce talerzyk.
O 15:40 zadzwonił znowu. Tym razem na wyświetlaczu było samo imię: Kasia.
Wyszłam na korytarz. Przy szatni pachniało mokrymi płaszczami.
- Halo?
- Rysiu? - kobiecy głos, zdyszany, z pretensją. - Gdzie ty jesteś? Czekałam pod przychodnią do ostatniej chwili, w końcu weszłam sama... To dziewczynka, słyszysz? Dziewczynka.
Oparłam się plecami o ścianę. Za drzwiami ktoś się zaśmiał, brzęknęły szklanki z kompotem.
- Ryszard nie żyje - powiedziałam. Mój głos brzmiał obco, jak z radia. - Pochowaliśmy go dzisiaj o jedenastej.
Po drugiej stronie zapadła cisza. Potem usłyszałam krótki, urwany dźwięk, jakby ktoś dostał pięścią w brzuch, i połączenie się skończyło.
Ryszard umarł w czwartek, na działce, przy przycinaniu jabłonki. Sąsiad z alejki znalazł go pod papierówką, z sekatorem jeszcze w dłoni. Serce, powiedział lekarz, szybko, pewnie nawet nie poczuł. Sześćdziesiąt dwa lata, z czego siedem na kolejarskiej emeryturze. Na cmentarzu Kule ludzie ściskali mi ręce i powtarzali, że piękna śmierć, na świeżym powietrzu, przy swoim drzewie.
Działka była jego królestwem. Ja jeździłam tam rzadko. Od dwudziestu lat prowadzę warzywniak na Tysiącleciu, a kto cały tydzień przebiera pomidory i waży ziemniaki, ten w niedzielę nie tęskni za grządkami. Ryszardowi to pasowało. Po śniadaniu wsiadał na rower, wracał na kolację opalony, z wiadrem jabłek albo pęczkiem koperku. Mówił, że tam odpoczywa od świata.
Teraz wiedziałam, od czego.
Tej nocy siedziałam w kuchni przy ceracie w cytryny i czytałam jego wiadomości. Hasła nigdy nie ustawił. Śmiał się, że nie ma nic do ukrycia. Pięćdziesiąt dziewięć lat, trzydzieści pięć po ślubie - i wszystkiego dowiaduję się z przypomnienia w telefonie.
Pierwsza wiadomość od Kasi była sprzed dwóch lat: "Panie Ryszardzie, dziękuję za pomoc z altanką, bez pana bym zginęła". Potem coraz krótsze, coraz cieplejsze. Zdjęcie dwóch kubków na ławce. Kwitnąca jabłonka. A w styczniu rozmazany, czarno-biały obrazek z podpisem "12 tydzień" i jego odpowiedź: "Najpiękniejsze zdjęcie, jakie w życiu dostałem".
Przypomniałam sobie, jak kiedyś przy obiedzie wspomniał, że po starym Kowalczyku sąsiednią działkę przejęła córka. Rozwódka, mówił, sekatora od nożyczek nie odróżni, trzeba jej wszystko pokazać. Śmiałam się wtedy razem z nim.
Przewinęłam kalendarz dalej. Czwartek, 26 marca: "USC - uznanie, z Kasią, 10:00".
W sobotę pojechałam na działkę. Po narzędzia - tak sobie powtarzałam w autobusie.
Stała przy siatce między działkami, jakby na mnie czekała. Czterdzieści parę lat, męska kurtka, wełniana czapka naciągnięta na uszy, brzuch już wyraźny pod suwakiem. Oczy spuchnięte. Żadna tam piękność z serialu. Zwyczajna kobieta z działek. Chyba to mnie dobiło najbardziej.
- Nie wiedziałam, czy pani przyjdzie - powiedziała cicho. - Ja od pani nic nie chcę.
- Wszystkie tak mówią.
- Nie wiem, co mówią wszystkie. - Przełknęła ślinę. - Mam czterdzieści jeden lat. Lekarz powiedział, że to ostatni moment. Nie chciałam nikomu rozbijać rodziny. Rysiek mówił, że wy... że żyjecie jak rodzeństwo.
Chciałam krzyknąć, że kłamał. I nie mogłam. Bo od lat wieczorami on siedział przy telewizorze, a ja przy zeszycie z rachunkami ze sklepu. Dobranoc mówiliśmy sobie z dwóch końców mieszkania. Ostatni raz pojechaliśmy gdzieś razem chyba na wesele bratanicy.
- Miał w czwartek iść ze mną do urzędu - dodała. - Uznać małą. Teraz w akcie wpiszą jej, że ojciec nieznany.
Coś mnie ścisnęło w gardle, tak mocno, że musiałam złapać się furtki. Zabrałam z altanki sekator i bez słowa poszłam na przystanek.
W poniedziałek zapisałam się do punktu nieodpłatnej pomocy prawnej w urzędzie miasta. Młoda prawniczka w okularach wysłuchała mnie bez mrugnięcia, jakby słyszała takie historie co tydzień. Może słyszała.
- Skoro nie zdążył uznać dziecka, matka po porodzie może wystąpić do sądu o ustalenie ojcostwa - tłumaczyła. - Do badania DNA wystarczy materiał od jego dzieci. Jeśli sąd ustali, że to córka pana Ryszarda, dziedziczy po nim tak samo jak pani syn i córka.
- A jeśli moje dzieci odmówią?
- Sąd ich nie zmusi. Wtedy będzie trudno. Bardzo trudno.
Więc to ja trzymałam klucz. A raczej Piotr, bo Magda z Holandii od razu napisała: "Mamo, zrobię, co uznasz".
Piotr przyjechał z Wrocławia w następną niedzielę. Wysłuchał wszystkiego przy stole, zaciskając pięści na kolanach.
- W życiu - powiedział. - Mamo, ty nie rozumiesz? Dziś mówi, że nic nie chce, a za rok przyjdzie z prawnikiem po kawałek tego mieszkania. Twojego mieszkania!
- Po kawałek taty.
- Tata nas okłamywał przez dwa lata! - Uderzył dłonią w stół, aż podskoczyła cukierniczka. Potem spuścił głowę i dodał zupełnie innym głosem: - Nie chcę siostry, o której dowiedziałem się na stypie.
Rozumiałam go. Całe życie ojciec był dla niego wzorem. Człowiek, który przez trzydzieści lat na kolei ani razu nie spóźnił się do pracy. Teraz ten wzór leżał na Kulach, a obok rosło coś, czego Piotr nie umiał nazwać.
Wstałam, otworzyłam meblościankę i wyjęłam teczkę z dokumentami. Na samym spodzie, pod aktem ślubu, leżał odpis mojego aktu urodzenia. Położyłam go przed synem.
- Przeczytaj, kto jest moim ojcem.
- Dziadek Jan. Przecież umarł, zanim się urodziłem...
- Nie było żadnego dziadka Jana. Mama nie chciała podać nazwiska, to urzędnik wpisał pierwsze imię, jakie mu przyszło do głowy. Tak się wtedy robiło. W szkole wiedzieli wszyscy. Do ósmej klasy dzieciaki wołały za mną "córka Jana Nikt".
Piotr długo patrzył na kartkę. Nigdy mu tego nie powiedziałam. Wstydziłam się, nawet przed własnym dzieckiem.
- Ojciec wiedział - dodałam. - Może dlatego tak się spieszył do tego urzędu.
Piotr przesunął odpis z powrotem w moją stronę. Ręce mu drżały.
- Gdzie trzeba jechać? - zapytał tylko.
Jabłonkę dokończyłam przycinać sama, na początku kwietnia. Gałąź, przy której upadł, ścięłam przy samym pniu.
Zosia urodziła się drugiego sierpnia. Sprawa o ustalenie ojcostwa jest już w sądzie, Piotr czeka na wezwanie na pobranie wymazu. Wiem, co będzie dalej. Ósma część mieszkania, w którym przeżyłam trzydzieści pięć lat. Notariusz, sąd, papiery na lata. Kasia mówi, że w imieniu małej się zrzeknie, ale prawniczka twierdzi, że bez zgody sądu rodzinnego nie może, a takiej zgody raczej nie dostanie. Niech będzie. Ósma część to nie koniec świata, a z tego mieszkania i tak nikt mnie nie wyrzuci.
W połowie sierpnia papierówka obrodziła jak nigdy. Zrywałam jabłka do wiadra, kiedy na alejce zaskrzypiał wózek. Kasia zatrzymała się przy siatce, niepewnie, tak samo jak w marcu.
Nie przebaczyłam Ryszardowi. Może nigdy nie przebaczę. Ale podeszłam do furtki i podałam jej przez nią płócienną torbę.
- Na kompot - powiedziałam. - Mała jeszcze za mała na papierówki.
Kasia rozpłakała się nad wózkiem. Zajrzałam do środka. Zosia spała z piąstką przy policzku, zupełnie jak kiedyś Piotr.
W jej akcie urodzenia, w rubryce "ojciec", będzie kiedyś prawdziwe imię. Nie Jan, którego nigdy nie było. Ryszard - tak samo jak na nagrobku.