Synowa mówi, że u mnie "wszystko na smalcu, dzieciom nie wolno". Od września wnuk zawozi moje gołąbki do swojej firmy w Łodzi - koledzy zamawiają po dwadzieścia porcji na piątek i płacą BLIK-iem. W niedzielę synowa zadzwoniła, czy nie zrobiłabym "tych gołąbków" na komunię Zosi, na trzydzieści osób, "bo w restauracji drogo"
- Mamo, a nie zrobiłaby mama tych gołąbków? Na komunię Zosi.
Stałam przy oknie z telefonem przy uchu i patrzyłam, jak sąsiad z parteru myje auto pod blokiem. Przez chwilę byłam pewna, że się przesłyszałam. Magda. Moja synowa. Ta sama, która od czterech lat przywozi Zosię na Retkinię z własnym słoiczkiem zupy w torbie, bo u mnie "wszystko na smalcu, dzieciom nie wolno".
- Tych gołąbków? - powtórzyłam.
- No tych... od Kuby. Na trzydzieści osób. Bo w restauracji, mamo, wie mama, ile oni sobie liczą za talerzyk? Piotr mówi, że mama by dała radę.
Piotr mówi. A Piotr, mój syn, czterdzieści dwa lata, sam do matki zadzwonić nie umiał.
- Pomyślę - powiedziałam i rozłączyłam się szybciej, niż wypadało.
Usiadłam w kuchni. Na lodówce wisiała kartka, którą Kuba przypiął magnesem w październiku: "PIĄTEK - 20 porcji. Babciu, jesteś legalna, sprawdziłem, to się nazywa działalność nierejestrowana". Obok narysował gołąbka z uśmiechem. Dwadzieścia sześć lat, programista, a rysuje jak w przedszkolu.
Cała ta historia zaczęła się od słoika. Kuba, syn mojej córki Ewy, wpadł do mnie we wrześniu na obiad i zabrał resztę gołąbków do pracy, bo mu szkoda było wyrzucać. W poniedziałek zadzwonił: "Babciu, Bartek z działu pyta, czy pani by mu zrobiła. Zapłaci". Myślałam, że żartuje. Potem zapytała jakaś Ola.
Potem trzech od Bartka. Teraz w każdy czwartek wieczorem stoję nad garem jak za dawnych lat w zakładzie, kiedy byłam szefową zmiany na przędzalni i nikt nie pytał, czy mnie kręgosłup boli. W piątek o siódmej dwadzieścia Kuba zbiera termotorby, a w ciągu dnia telefon mi brzęczy jak oszalały. "Przelew BLIK od Bartłomiej K. Tytuł: gołąbki mistrzostwo pani Danusiu!!!"
Sześćdziesiąt siedem lat, pięć lat wdowieństwa i pierwszy raz w życiu ktoś obcy pisze mi "mistrzostwo".
A synowa - "na smalcu".
Pamiętałam każdą scenę. Wigilia, Zosia ma cztery latka, sięga po pieroga z cebulką, a Magda zabiera jej talerz sprzed nosa. Imieniny Piotra, ja z blachą szarlotki, ona z pudełkiem jakichś ciasteczek bez cukru "dla małej". Za każdym razem uśmiechałam się i nic nie mówiłam. Za każdym razem coś we mnie robiło się twardsze.
W czwartek przyszedł Kuba. Zjadł dwa gołąbki na stojąco, prosto z garnka, jak jego dziadek.
- Babcia jakaś cicha dzisiaj.
Powiedziałam mu o telefonie. Spodziewałam się, że się zaśmieje albo powie "policz jej jak chłopakom". On tylko odłożył widelec.
- Wiesz, że ciocia Magda pisała do mnie w styczniu? Pytała o przepis.
- Jak to pytała?
- No normalnie. Powiedziałem, że babcia nie daje, bo babcia nie daje. - Wzruszył ramionami. - Potem jeszcze raz napisała, że próbowała na oliwie i jej się wszystko rozlazło. Myślałem, że ci mówiła.
Nie mówiła. Nikt mi nic nie mówił.
W sobotę po południu zadzwonił domofon. Magda stała na dole sama, bez Zosi, bez Piotra, w płaszczu zapiętym pod szyję, chociaż było ciepło. Wjechała na czwarte piętro i w drzwiach powiedziała:
- Przepraszam, że tak bez uprzedzenia. Chciałam... chciałam porozmawiać, a nie przez telefon.
Zrobiłam herbatę z cytryną. Siedziałyśmy w kuchni, ona na krześle Zbyszka, ja przy kuchence, bo przy kuchence zawsze mi łatwiej. Na blacie stał słoik smalcu ze skwarkami. Widziałam, że na niego patrzy.
- Mama myśli, że ja to robię złośliwie - powiedziała w końcu.
- Nic nie myślę.
- Myśli mama. I ma prawo. - Obracała kubek w dłoniach. - Mój tata umarł, jak miał pięćdziesiąt cztery lata. Mama mu wszystko robiła na smalcu, chleb ze smalcem na śniadanie, kotlety, wszystko. Lekarz potem powiedział: tłuszcz, papierosy, nerwy. Ja miałam dwadzieścia lat. I od tamtej pory, jak czuję ten zapach... - Urwała. - Wiem, że to głupie. Zosia jest zdrowa jak koń.
Milczałam. Za ścianą u sąsiadów leciało radio.
- A potem Kuba przyniósł na urodziny Piotra jeden pojemnik. Zosia zjadła trzy. Trzy, mamo. U mnie nie zje nawet jednego kotleta. I zapytała, czemu u nas nigdy tak nie pachnie. - Zaśmiała się krótko, bez wesołości. - Próbowałam robić sama. Wyszła mi papka. Piotr zjadł, żeby mi nie było przykro.
- A z tą restauracją? - zapytałam.
Zaczerwieniła się.
- To też prawda. Piotrowi obcięli w firmie godziny od nowego roku, nie chciał, żeby mama wiedziała. Ale nie dlatego dzwoniłam. Po prostu... łatwiej mi było powiedzieć "drogo" niż "przepraszam".
Patrzyłam na nią i nagle zobaczyłam też siebie. Te moje uśmieszki przy stole. To moje "u mnie się dzieci nie głodzi", rzucone niby do nikogo, przy każdej Wielkanocy. Ja też nie byłam święta. Obie przez cztery lata grałyśmy w tę samą grę, tylko każda myślała, że to ta druga zaczęła.
- Zrobię - powiedziałam. - Ale nie za pieniądze i nie sama.
Spojrzała na mnie niepewnie.
- W czwartek przed komunią przyjeżdżacie obie, ty i Zosia. Kapustę będziecie parzyć, mięso mieszać, zawijać. Dziewięćdziesiąt sztuk to nie jest robota na jedną parę rąk. - Przesunęłam w jej stronę słoik. - I na smalcu, Magda. Przepisu się nie zmienia.
Pierwszy raz od czterech lat zobaczyłam, jak moja synowa się śmieje. Naprawdę, aż musiała otrzeć oczy.
- Wiem - powiedziała. - Kuba mnie uprzedzał.
W czwartek przed komunią w mojej małej kuchni było nas trzy i ciasno jak w tramwaju. Zosia w moim fartuchu, podwiniętym trzy razy, zawijała gołąbki krzywo i z wielkim przejęciem. Magda nauczyła się, że liść trzeba sparzyć, ale nie zagotować, i że ryż ma być lekko niedogotowany, bo dojdzie w garnku. Kiedy smażyłam cebulę, stanęła obok i patrzyła. Nie odsunęła się.
Na przyjęciu w sali przy kościele ciotka Magdy podeszła do niej z talerzem i zapytała, skąd takie gołąbki, bo "jak u mamy kiedyś".
- To teściowej - usłyszałam. - Na smalcu.
Kuba dalej w każdy piątek zabiera termotorby. Telefon dalej brzęczy od przelewów. A w zeszłą sobotę przyszedł SMS od Magdy: "Zosia pyta, kiedy znowu robimy gołąbki. Ja też pytam".
Smalcu poszło wtedy półtora kilo. Nikt przy stole nie zapytał, czy dzieciom wolno.
